روایت اکونومیست از جنگ گاز در اروپا | بالکان؛ قربانی تازه رقابت انرژی ایالات متحده و اتحادیه اروپا

اکونومیست با انتشار یادداشتی نوشت: جزیره کروات «کرک» (Krk) شاید از نظر املایی فاقد صوت باشد، اما از سواحل زیبا و چشم‌نواز بی‌بهره نیست. گردشگرانی که از طریق فرودگاه این جزیره وارد می‌شوند، ممکن است در نگاه نخست سازه‌ای را در دریا ببینند که شبیه یک کشتی لنگر انداخته به نظر می‌رسد؛ اما در واقع این سازه، یک پایانه شناور گاز طبیعی مایع (LNG) است. این پایانه که در سال ۲۰۲۱ به بهره‌برداری رسید، امروز به یکی از مهم‌ترین مراکز واردات LNG اروپا تبدیل شده و بخش عمده گاز خود را از آمریکا دریافت می‌کند، هرچند منابع دیگری نیز در آن نقش دارند. 

نماد شکاف میان آمریکا و اروپا

اکونومیست در ادامه آورد: همین پایانه، نمادی از شکاف روبه‌گسترش میان اهداف آمریکا و اروپا در منطقه بالکان غربی است؛ منطقه‌ای که طی دهه‌ها سیاست‌های دو سوی آتلانتیک در آن همسو بود، اما اکنون سیاست «اول آمریکا» دولت دونالد ترامپ، به تدریج اتحادیه اروپا را از معادلات کنار می‌زند. این اختلاف در نشست ماه آوریل «ابتکار سه دریا» (Three Seas Initiative) در شهر ساحلی دوبروونیک کرواسی به‌خوبی آشکار شد. 

در این نشست که کشورهای عضو اتحادیه اروپا در حوزه‌های آدریاتیک، بالتیک و دریای سیاه حضور داشتند، کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا منافع این کشور را نمایندگی می‌کرد. رایت در این نشست از طرحی با عنوان «چارچوب خطوط لوله صلح ترامپ» رونمایی کرد و مدعی شد این ابتکار به کشورهای اروپای مرکزی و شرقی امکان می‌دهد وابستگی باقی‌مانده خود به گاز روسیه را با واردات گاز آمریکا جایگزین کنند. 

در همین نشست، کرواسی توافقی برای اتصال پایانه LNG جزیره کرک به بوسنی و هرزگوین امضا کرد؛ کشوری که تاکنون تمام گاز مورد نیاز خود را از روسیه تامین می‌کند. همچنین در همان ماه، یک شرکت آمریکایی قراردادی شش میلیارد دلاری برای صادرات LNG به آلبانی امضا کرد. این تحولات نشان می‌دهد هدف آمریکا صرفا پایان دادن به واردات انرژی روسیه به اروپا نیست. واشنگتن در پی آن است که مطابق راهبرد امنیت ملی نوامبر ۲۰۲۵، «برتری انرژی» خود را احیا کند، از انرژی به‌عنوان ابزاری برای اعمال قدرت بهره گیرد و سیاست‌های اقلیمی اروپا را که از نگاه واشنگتن منافع آمریکا را تهدید می‌کنند، به عقب براند. 

کشورهای بالکان غربی در حال حاضر مصرف چندانی از گاز طبیعی ندارند و اتحادیه اروپا نیز قصد دارد در بلندمدت استفاده از این سوخت را به تدریج کنار بگذارد. از این رو، اروپایی‌ها نگران‌اند که جایگزینی گاز روسیه با LNG آمریکا، روند گذار این کشورها به انرژی‌های تجدیدپذیر را مختل کرده و همگرایی قوانین انرژی آن‌ها با مقررات اتحادیه اروپا را دشوار کند؛ موضوعی که برای کشورهایی که در پی عضویت در اتحادیه هستند، اهمیت زیادی دارد. 

بازی در زمین ترامپ

این نشریه در ادامه آورد: به گفته ایوان برودیچ، سردبیر پایگاه تخصصی انرژی‌پرس کرواسی، این رویکرد آمریکا احتمالا بیش از همه به سود متحدان سیاسی و تجاری دونالد ترامپ خواهد بود؛ افرادی که قراردادهای زیرساختی و خدماتی کلان را به دست خواهند آورد. 

برای نمونه، پروژه اتصال خط لوله گاز میان بوسنی و کرواسی سال‌ها مطرح بود، اما اختلافات قومی میان بوسنیایی‌ها، کروات‌ها و صرب‌ها مانع اجرای آن شده بود. با این حال، در ماه آوریل، دولت بوسنی به‌طور ناگهانی قانون مربوطه را اصلاح کرد و یک شرکت آمریکایی را که هیچ سابقه‌ای در حوزه گاز یا خطوط لوله نداشت، به عنوان سرمایه‌گذار اصلی پروژه معرفی کرد. در میان مدیران این شرکت، نام وکیل سابق دونالد ترامپ و همچنین برادر مایکل فلین، مشاور پیشین امنیت ملی رئیس‌جمهوری آمریکا، دیده می‌شود. مایکل فلین نیز در حال حاضر لابی‌گر میلوراد دودیک، رهبر نزدیک به روسیه در بخش صرب‌نشین بوسنی است. 

دودیک نیز از سیاست‌های دولت ترامپ منتفع شده است. در ماه مه، کریستیان اشمیت، نماینده عالی بین‌المللی در بوسنی – مقامی که براساس توافق صلح سال ۱۹۹۵ برای نظارت بر اجرای توافقات پس از جنگ داخلی ایجاد شد – اعلام کرد که تحت فشار آمریکا از سمت خود کناره‌گیری می‌کند. اشمیت پیش‌تر با واگذاری بدون مناقصه قرارداد خط لوله گاز مخالفت کرده بود، زیرا این اقدام را مغایر مقررات اتحادیه اروپا می‌دانست. او سال‌ها با میلوراد دودیک اختلاف داشت. 

به گفته عدی چریماگیچ، تحلیلگر مسائل بالکان، سیاست آمریکا در بوسنی اکنون بیش از هر چیز تحت تاثیر سرمایه‌گذاران و منافع سرمایه‌گذاری آن‌ها قرار گرفته است. اهمیت سرمایه‌گذاری‌های انرژی در سیاست آمریکا تنها به بوسنی محدود نمی‌شود و سراسر بالکان غربی را در بر می‌گیرد. شرکت دولتی گازپروم روسیه سال‌ها سهامدار عمده شرکت NIS، بزرگ‌ترین شرکت نفت و گاز صربستان، بوده است. اما تحریم‌های آمریکا علیه روسیه، مسکو را وادار کرده سهم خود را به شرکت انرژی دولتی مجارستان، MOL، واگذار کند. برودیچ معتقد است آمریکا در نهایت صربستان را نیز برای خرید LNG آمریکایی تحت فشار قرار خواهد داد

. علاقه واشنگتن نیز تنها به گاز محدود نیست. دولت صربستان در ماه جاری فراخوان احداث یک نیروگاه برق‌آبی جدید را منتشر کرد و صراحتا اعلام کرد که فقط شرکت‌های آمریکایی می‌توانند برای اجرای آن پیشنهاد ارائه دهند. مقدونیه شمالی نیز که پیش‌تر به گاز روسیه وابسته بود، در ماه فوریه توافقی برای خرید LNG آمریکا امضا کرد. کوزوو نیز به یکی دیگر از اهداف راهبرد انرژی آمریکا تبدیل شده است. این کشور هنوز هیچ خط لوله‌ای برای اتصال به شبکه گاز منطقه ندارد. 

پیام روشن آمریکا

اکونومیست در ادامه آورد: در سال ۲۰۲۱، آلبین کورتی، نخست‌وزیر کوزوو، پروژه اتصال این کشور به شبکه گاز مقدونیه شمالی را متوقف کرد. اما درست پیش از انتخابات هفتم ژوئن کوزوو، کاردار سفارت آمریکا از دولت این کشور خواست اجرای پروژه را از سر بگیرد و هشدار داد در غیر این صورت، کوزوو تنها کشور بالکان غربی خواهد بود که به LNG آمریکا دسترسی نخواهد داشت. بسیاری این اظهارات را تلاشی غیرمستقیم برای کاهش حمایت از آلبین کورتی در انتخابات تعبیر کردند. اگرچه کورتی در انتخابات پیروز شد، اما ممکن است در نهایت اجرای این پروژه را از سر بگیرد. 

در این میان پیام آمریکا کاملا روشن است: اگر خواهان تداوم حمایت واشنگتن هستید، توصیه‌های اروپا را کنار بگذارید و گاز آمریکا را بخرید. اتحادیه اروپا به این دلیل که LNG آمریکا به کشورهای بالکان کمک می‌کند وابستگی خود به گاز روسیه را کاهش دهند، با اصل این روند مخالفتی ندارد. مشکل اصلی اروپایی‌ها، استفاده واشنگتن از فشار سیاسی، نفوذ و اعطای امتیازات به افراد نزدیک به قدرت در آمریکا و کشورهای بالکان برای پیشبرد این قراردادهاست. 

علاوه بر این، اروپا نگران است کشورهای جنوب شرق اروپا که ظرفیت بالایی در حوزه انرژی خورشیدی، بادی و برق‌آبی دارند، به جای توسعه انرژی‌های پاک، به مصرف گاز آمریکا سوق داده شوند. اروپایی‌ها با مقررات سخت‌گیرانه درباره حکمرانی مطلوب و اهداف اقلیمی، در رقابت با شرکت‌هایی که با ارائه منافع شخصی به سیاستمداران بانفوذ بالکان قراردادهای گازی منعقد می‌کنند، کار دشواری پیش رو دارند. اما در جهانی که قدرت جای قواعد را می‌گیرد، شاید اتحادیه اروپا نیز ناچار باشد راهی برای رقابت با رویکرد آمریکا پیدا کند.