فرصت ۶۰ روزه برای نفت ایران | مشتریان قدیمی برمیگردند؟
تعلیق ۶۰ روزه تحریمهای نفتی ایران، چشمانداز تازهای پیش روی صادرات نفت کشور قرار داده است. در حالی که آمارها از افزایش قابل توجه صادرات نفت ایران در هفتههای اخیر حکایت دارد، مذاکرات با مشتریان قدیمی آسیایی آغاز شده و وزارت نفت نیز تلاش میکند از این فرصت برای بازگشت به بازارهای سنتی استفاده کند.
بر اساس مجوز صادرشده از سوی وزارت خزانهداری آمریکا، ایران از ۲۲ ژوئن تا ۲۱ اوت ۲۰۲۶ مجاز است نفت خام، فرآوردههای نفتی و محصولات پتروشیمی خود را بدون اعمال تحریمهای آمریکا صادر کرده و درآمد حاصل از آن را دریافت کند. این معافیت که در چارچوب یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا صادر شده، یک فرصت ۶۰ روزه برای احیای صادرات نفت ایران و بازگشت به بازارهای بینالمللی ایجاد کرده است.
یکی از نخستین نشانههای اثرگذاری این تصمیم، افزایش محسوس صادرات نفت ایران است. موسسه ردیابی نفتکشها تانکرترکرز اعلام کرده ایران از زمان برداشته شدن محاصره نفتی تاکنون حدود ۵۰ میلیون بشکه نفت خام صادر کرده است. ارزش این صادرات حدود ۳.۵ میلیارد دلار برآورد میشود.
بر اساس این گزارش، میانگین صادرات نفت ایران در ژوئن ۲۰۲۶ به حدود یک میلیون و ۶۶۰ هزار بشکه در روز رسیده است.
تانکرترکرز عدد ۵۰ میلیون بشکه را از زمان برداشتهشدن محاصره عنوان کرده است. این بدان معناست که در دو هفته حدود ۳.۶ میلیون بشکه در روز صادر شده و همچنین عدد ۱.۶۶ میلیون بشکه در روز به عنوان میانگین کل ماه ژوئن ارائه شده است.
در همین حال، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و رئیس تیم مذاکرهکننده نیز روز ۹ تیر ماه در گفتوگویی تلویزیونی اعلام کرد که تحریمهای نفتی برداشته شده و ایران اکنون نفت خود را با قیمتی حدود ۲۰ درصد بالاتر از گذشته به فروش میرساند. این اظهارات نشان میدهد علاوه بر افزایش حجم صادرات، شرایط فروش نفت ایران نیز نسبت به دوره تحریم بهبود یافته است.
بازگشت مشتریان قدیمی نفت ایران
علاوه بر موضوع افزایش صادرات نفت ایران پس از برداشتن محاصره دریایی و البته تعلیق تحریمهای نفتی، نشانههایی از بازگشت مشتریان سنتی نفت ایران نیز دیده میشود. خبرگزاری رویترز به نقل از منابع ایرانی و غربی گزارش داده است که ایران مذاکرات اولیه با شرکتهای ژاپنی را برای ازسرگیری صادرات نفت آغاز کرده است. بر اساس این گزارش، سه خریدار ژاپنی در حال بررسی امکان خرید نفت ایران هستند که در صورت نهایی شدن، نخستین خرید نفت ژاپن از ایران از سال ۲۰۱۹ خواهد بود. یک منبع صنعتی غربی نیز تأیید کرده که گفتوگوهای اولیه میان مقامهای ایرانی و ژاپنی درباره امکان ازسرگیری صادرات انجام شده است.
البته هنوز تصمیم نهایی در این زمینه اتخاذ نشده است. یک مقام وزارت اقتصاد، تجارت و صنایع ژاپن اعلام کرده اطلاعی از چنین مذاکراتی ندارد و مقام دیگری نیز گفته هرگونه خرید احتمالی به تصمیم شرکتهای خصوصی بستگی دارد. به گفته این مقام، علاوه بر مسائل تجاری، امنیت مسیرهای دریایی و نفتکشها نیز از عوامل تعیینکننده برای اجرای چنین قراردادهایی است.
ژاپن یکی از مهمترین مشتریان نفت ایران پیش از بازگشت تحریمهای آمریکا بود. این کشور همراه با کره جنوبی، هند و بسیاری از کشورهای اروپایی پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ واردات نفت از ایران را متوقف کرد و طی سالهای گذشته چین به اصلیترین خریدار نفت ایران تبدیل شد. اکنون تعلیق موقت تحریمها این احتمال را تقویت کرده که بخشی از مشتریان سنتی ایران بار دیگر به بازار نفت کشور بازگردند.
هند مشتاق به تعمیق روابط با ایران در حوزه انرژی است
در کنار ژاپن، هند نیز به یکی از مهمترین اهداف دیپلماسی انرژی ایران تبدیل شده است. محسن پاکنژاد، وزیر نفت، در جریان سفر به هند و حضور در یازدهمین اجلاس وزرای انرژی بریکس، مذاکراتی را با مقامهای هندی برای توسعه همکاریهای نفتی، پالایشی و پتروشیمی انجام داد. این سفر نخستین حضور وزیر نفت ایران در هند از سال ۱۳۹۱ به شمار میرود و از نگاه کارشناسان میتواند زمینهساز احیای همکاریهای نفتی دو کشور باشد.
در حاشیه این اجلاس، وزیر نفت ایران علاوه بر دیدار با مقامهای هندی، با وزیر برق آفریقای جنوبی نیز درباره ازسرگیری صادرات نفت ایران و همکاریهای فنی و مهندسی در حوزه انرژی گفتوگو کرد. این مذاکرات نشان میدهد وزارت نفت تلاش دارد همزمان با حفظ بازار چین، سبد مشتریان خود را متنوعتر کرده و بازارهای قدیمی را نیز دوباره فعال کند.
سیدعلی موسوی، معاون امور بینالملل وزیر نفت، عنوان کرده است که هند دومین خریدار بزرگ نفت جهان محسوب میشود و بسیاری از پالایشگاههای این کشور بر پایه نفت ایران طراحی شدهاند.
به گفته وی، ایران آمادگی کامل دارد در دوره تعلیق تحریمها نفت خود را به همه کشورها به جز اسرائیل عرضه کند و وزارت نفت تلاش خواهد کرد از فرصت ۶۰ روزه ایجادشده حداکثر بهره را ببرد. او همچنین ابراز امیدواری کرده که این معافیت موقت در آینده تمدید شود.
تعلیق ۶۰ روزه تحریمهای نفتی، فرصت کمسابقهای برای افزایش صادرات و بازگشت ایران به بخشی از بازارهای از دست رفته فراهم کرده است. افزایش صادرات به حدود یک میلیون و ۶۶۰ هزار بشکه در روز، صادرات ۵۰ میلیون بشکه نفت در کمتر از دو هفته، آغاز مذاکرات با خریداران ژاپنی و تلاش برای احیای بازار هند، همگی از نشانههای فعال شدن دوباره دیپلماسی انرژی ایران هستند. با این حال، تداوم این روند به سرنوشت مذاکرات میان تهران و واشینگتن و احتمال تمدید معافیت تحریمی پس از پایان مهلت ۶۰ روزه بستگی دارد و اکنون نفت ایران به مذاکرات چشم دوخته است.