استخراج رمزارز سالانه ۱.۵ میلیارد دلار به کشور خسارت می‌زند
استخراج رمزارز با بهره‌گیری از انرژی یارانه‌ای یا سوخت قاچاق، بدون لحاظ هزینه‌های استهلاک تجهیزات تولید برق و عدم‌النفع صنایع، سالانه خسارتی معادل ۱.۵ میلیارد دلار به کشور تحمیل می کند.
استخراج رمز ارز، موضوعی که این روزها اگرچه برای استخراج کنندگان سودآوری بالایی دارد اما به مسیری برای سودجویی از یارانه تخصیص یافته دولت به بخش انژی و به خطر انداختن سلامت و رفاه شهروندان دیگر تبدیل شده است.
استخراج رمز ارز اگرچه زمانی می‌توانست با دریافت مجوز، به صورت قانون صورت گیرد اما طی سال‌های گذشته و با تشدید ناترازی انرژی در کشور، به یکی از مسیرهای غیرقانونی کسب درآمد تبدیل شده است؛ همان گونه که این موضوع در بسیاری از کشورهای دیگر غیر قانونی محسوب می‌شود.
استخراج رمز ارز نیاز به بار مضاعفی از انرژی دارد که باید به نوعی تامین شود، این نیاز فقط صرف ماینینگ نمی‌شود، دستگاه‌های ماینر حرارت بالایی تولید می‌کنند و خنک کردن آن‌ها اقدامی الزامی است در غیر این صورت حرارت بالای محیط و دستگاه‌ها می‌تواند با یک آتش سوزی همه آرزوها و اهداف اتسخراج کنندگان را بر باد دهد. از همین رو، متخلفان برای خنک نگاه داشتن محیط، از دستگاه‌های بسیاری باید استفاده کنند که بر بار مصرفی انرژی به دنبال فعالیت شبانه روزی دستگاه‌های استخراج اضافه می‌کند.
بررسی تاثیر میزان مصرف انرژی ماینرها بر شبکه برق کشور، در گزارشی که مرکز پژوهشهای مجلس آن را منتشر کرده، نشان می‌دهد که ماینرها تا هزار مگاوات در شبانه روز برق مصرف می‌کنند؛ این موضوع بویژه در زمان قطع سراسری از ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۴ خود را نشان داد به طوی که با قطع اینترنت در بازه زمانی ۳ تا ۵ بامداد یعنی مرده‌ترین بازه زمانی بار شبکه برق، ناگهان ۹۲۷ مگاوات از مصرف برق سقوط کرد.
هرچند این رقم به‌دلیل توقف هم‌زمان ترافیک دیتاسنترها و برخی زیرساخت‌های مخابراتی یک برآورد حداکثری محسوب می‌شود، اما با توجه به سایر عوامل به به نظر می‌رسد که مصرف واقعی ماینینگ در محدوده ۹۳۰ تا ۱۲۰۰ مگاوات باشد آن هم در شرایطی که ماینرها برخلاف کولر گازی به طور پیوسته برق مصرف می‌کنند یعنی ماهیانه ۷۰۰ میلیون کیلووات‌ساعت انرژی را به مصرف می‌رسانند.
برآوردهای این گزارش نشان می‌دهد که این میزان مصرف در چهار ماه گرم سال، معادل ۱۴ درصد از کل کسری انرژی ماهیانه و نزدیک به ۶ درصد از ناترازی لحظه‌ای اوج بار است.
یارانه‌ای که دود می‌شود
بررسی میزان برق مصرفی با استانداردهای سوخت نیروگاهی نشان می‌دهد که اگر برآورد سالانه مصرف ماینینگ در ایران معادل ۸.۴۶ میلیارد کیلووات‌ساعت برق باشد، برای تولید این حجم برق در نیروگاه‌های حرارتی با بازدهی متوسط فعلی، سالانه ۲.۱ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی یا معادل ۲ میلیارد لیتر سوخت مایع (گازوئیل) سوزانده می‌شود.
با در نظر گرفتن نرخ ۷۰ سنت به ازای هر لیتر گازوئیل وارداتی، بار مالی مستقیم این مصرف برای کشور سالانه ۱.۴۸ میلیارد دلار است که باید به آن استهلاک نیروگاه‌ها و هزینه انتقال برق نیز افزوده شود.
البتیه این رقم معادل یارانه‌ای است که دولت برای تولید انرژی مصرف می‌کند و اگر تعطیلی صنایع بزرگ به دلیل ناترازی برق نیز این ارقام اضافه شود، هزینه ماینینگ برای اقتصاد کشور نجومی خواهد بود.
کارشناسان علت سودآوری ماینینگ در ایران را در تعرفه‌گذاری نادرست برق جست و جو می‌کنند زیرا تعرفه برق بخش کشاورزی، صنعتی و تجاری به صورت دستوری تعیین و از قیمت تمام شده تولید آن کمتر محاسبه می‌شود که همین امر سودجویان را برای استفاده از برق ارزان برای ماینینگ ترغیب کرده است به طوری که بیشتر کشفیات صورت گرفته از مزرعه‌های غیرمجاز رمزارز نشان می‌دهد که این مزرعه‌ها از برق چاههای کشاورزی، سوله تعطیل‌شده صنعتی و حتی واحدهای تولیدی تغذیه می‌شدند.
بنابراین پله‌های تعرفه پلکانی برق خانگی سبب شده تا ماینینگ از این مسیر فاقد توجیه اقتصادی باشد اما اختلاف قیمت در بخش‌های کشاورزی و صنعتی سبب شده تا ماینرها حتی با دستگاه‌های کم‌بازده، فرسوده و پرمصرف سودهای کلان شناسایی کنند.
ضرورت شکار با ترافیک اینترنت
تاکنون تنها اقدام برای مقابله با این نوع سودجویی ها، گشت‌های بازرسی محلی، سگ‌های ردیاب و تکیه بر قانون مجازات استفاده‌کنندگان غیرمجاز مصوب ۱۳۹۶ بوده است اما در عمل پنهان‌سازی مزارع کوچک و ماینرهای خانگی در لابه‌لای باغات و کارگاه‌ها، بازرسی سنتی را در عمل به بن‌بست رسانده است.
به همین دلیل کارشناسان پیشنهاد می‌کنند که فیدرها و ترافیک داده مشترکان برق و اینترنت به طور داریمی رصد شون؛ زیرا فیدرها به عنوان پل ارتباطی بین تولید انرژی و مصرف‌کننده‌ها عمل می‌کنند و داده‌ها پایه استخراج رمزارز به شمار می‌روند، بر همین مبنا، پایش مستمر، متقاطع و در بازه‌های زمانی گوناگون این شاخص‌ها می‌تواند اطلاعات ارزشمندی در اختیار ارزیابان و بازرسان قرار دهند.
دستگاه‌های ماینر هرچقدر هم بی‌صدا و پنهان باشند، برای کارکردن نیازمند تبادل پایدار داده با استخرهای استخراج هستند بر همین اساس، سامانه‌های هوشمند، داده‌های افت وخیز بار شبانه فیدرهای توزیع برق را به‌صورت برخط با الگوهای ترافیک اینترنت منطبق می‌کنند. از این طریق، به‌جای سرک کشیدن به هزاران انشعاب، فیدرهای مشکوک در سطح محلی و منطقه‌ای به سرعت ایزوله و شناسایی می‌شوند.
به نظر می‌رسد تا زمانی که تعرفه‌ها در صنعت برق واقعی نشود، مزارع زیرزمینی ماینرها به حیات خود ادامه خواهد داد بنابراین می‌توان با اصلاح ریشه‌ای نظام تعرفه و شکار الگوریتمی پکت‌های داده در هم‌پوشانی با فیدرهای برق این معضل را حل کرد.