پیامدهای اقتصادی جنگ علیه ایران و اختلال در بازار جهانی انرژی

تحولات نظامی اخیر باعث افزایش نگرانی‌ها درباره امنیت انرژی جهانی شده است. تحلیل‌ها نشان می‌دهد که اگر جنگ طولانی شود یا زیرساخت‌های انرژی خلیج فارس آسیب گسترده ببینند، اقتصاد جهانی، بازار نفت و مسیرهای صادرات انرژی با پیامدهای جدی روبه‌رو خواهند شد. 

به گزارش چند ثانیه، داده‌ها نشان می‌دهد که قیمت نفت پس از تشدید تنش‌ها افزایش یافته است، اما هنوز به‌مراتب پایین‌تر از اوج‌های تاریخی دهه‌های گذشته قرار دارد. 

نمودار قیمت نفت از دهه ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که بازار نفت چندین شوک شدید را تجربه کرده است. 

با وجود جهش اخیر قیمت‌ها، سطح کنونی همچنان کمتر از قله‌های ثبت‌شده در بحران‌های بزرگ قبلی مانند شوک‌های نفتی دهه ۱۹۷۰ یا جهش قیمت‌ها در اواخر دهه ۲۰۰۰ است. 

افزایش قیمت نفت پس از حمله به ایران تقریباً مشابه جهش اولیه قیمت پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ بوده است. اما افزایش قیمت گاز طبیعی در این بحران بسیار کمتر از جهش شدید قیمت گاز در زمان جنگ اوکراین بوده است. 

به عبارت دیگر، واکنش بازار نفت شدید بوده، اما بازار گاز هنوز شوک بزرگی مشابه سال ۲۰۲۲ را تجربه نکرده است. 

یکی از مهم‌ترین ریسک‌های این بحران، بسته شدن تنگه هرمز است؛ مسیر حیاتی صادرات نفت و گاز خاورمیانه. 

اگر تنها تعطیلی احتیاطی رخ دهد و آسیبی به زیرساخت‌ها وارد نشود، کاهش صادرات جهانی انرژی محدود خواهد بود. 

اما اگر زیرساخت‌های تولید و صادرات آسیب پایدار ببینند، کاهش صادرات جهانی می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی افزایش یابد. 

در سناریوی بسته شدن طولانی‌مدت تنگه هرمز (مثلاً سه ماه)، افت صادرات جهانی نفت و گاز می‌تواند چندین درصد از عرضه جهانی را کاهش دهد. 

تأثیر احتمالی بر رشد اقتصادی جهان

مدل‌های اقتصادی چند سناریوی جنگ را بررسی کرده‌اند: 

۱. جنگ کوتاه (حدود دو هفته) 

تأثیر اقتصادی محدود خواهد بود. رشد اقتصادی جهان و اقتصادهای بزرگ کاهش اندکی تجربه می‌کند. 

۲. جنگ سه‌ماهه با آسیب محدود به زیرساخت انرژی

فشار بیشتری بر اقتصاد جهانی وارد می‌شود. برخی اقتصادهای بزرگ مانند آمریکا، اروپا و ژاپن رشد ضعیف‌تری خواهند داشت. 

۳. جنگ طولانی با آسیب پایدار به زیرساخت انرژی خلیج فارس

این سناریو بیشترین آسیب اقتصادی را ایجاد می‌کند. کشورهای صادرکننده انرژی خلیج فارس ممکن است افت شدید رشد اقتصادی را تجربه کنند. اقتصاد جهانی نیز با کاهش قابل توجه رشد روبه‌رو می‌شود. 

در مقابل، برخی اقتصادهای آسیایی ممکن است همچنان رشد مثبت داشته باشند، اما آن‌ها نیز از افزایش قیمت انرژی آسیب خواهند دید.