جهان در تلاش برای نابودکردن ناوگان سایه است؟
آنطور که کپلر گزارش داده، ناوگان موسوم به «سایه» با نخستین افت جدی تقاضای خود از زمان شکلگیری در حدود یک دهه گذشته روبهرو شده است. پس از در اختیار گرفتن رهبری ونزوئلا توسط ایالات متحده، نفت خام این کشور در حال انتقال به کشتیهای تجاری غیرتحریمی است. این تحول عملا نیاز به استفاده از ناوگان سایه را از میان میبرد. همچنین این موضوع میتواند نشان از تحولی جدی در بازار نفت داشته باشد. به نظر میرسد دیگر بازیگران در تلاش هستند که روندهای غیرمعمول را از این بازار حذف کنند.
موسسه کپلر با انتشار گزارشی مدعی شده است که تحولات ژئوپلیتیکی در یک سال گذشته اثر محسوسی بر بازار نفت داشتهاند و این موضوع جهان را به واسطه نوسانات قیمت نفت تحت تاثیر قرار داده است. همین موضوع باعث شده است که صادرکنندگان و واردکنندگان نفت به طور دائم در حال کنترل قیمت نفت از طریق ابزارهایی مانند افزایش عرضه یا درخواست برای تخفیفهای نفتی باشند.
به عنوان مثال، ائتلاف اوپک به عنوان یک کارتل نفتی در تلاش است تا بازار نفت را از شوک قیمتی دور نگه دارد و ابزار این سازمان به طور معمول افزایش ظرفیت مازاد عرضه کشورهای صادرکننده به رهبری عربستان سعودی است.
در کنار این اقدامات، آمریکا به ویژه در حال حاضر یعنی ریاست جمهوری دونالد ترامپ، در تلاش است تا اثر کشورهایی مانند ایران، روسیه و ونزوئلا که در بازار نفت نقش مهمی ایفا میکنند و به نوعی خارج از سیاستهای مدنظر آمریکا و متحدانش عمل میکردند را خنثی کند.
در همین زمینه مساله ونزوئلا تا حدی برطرف شده است. پس از دستگیری نیکولاس مادورو، رئیس جمهوری ونزوئلا، توسط ارتش آمریکا، مساله استخراج و فروش نفت این کشور ذیل سیاستهای ترامپ قرار گرفت. این بدان معناست که رویه پیشین ونزوئلا در بازار نفت یعنی استفاده از ناوگان سایه و فروش پنهانی نفت از موضوعیت خارج شد و اکنون ونزوئلا با روشهای رسمی و شفاف اقدام به فروش نفت میکند.
اکنون تنها دو کشور باقی ماندهاند که از سیاستهای نامبرده پیروی نمیکنند. همین حالا نیز حذف ونزوئلا از این روند، تغییراتی در بازار نفت ایجاد کرده است و به نظر میرسد بازیگران بازار نفت در تلاش هستند تا اثر این دو کشور باقی مانده را نیز خنثی کنند تا از شوکهای غیرمترقبه و خارج از اختیار دیگر بازیگران، جلوگیری کنند.
فروپاشی ساختاری تقاضا برای ابرنفتکشها
کپلر در یکی دیگر از گزارشات خود که روز ششم فوریه منتشر شده، توضیح داده است که ناوگان موسوم به «سایه» با نخستین افت جدی تقاضای خود از زمان شکلگیری در حدود یک دهه گذشته روبهرو شده است. پس از در اختیار گرفتن رهبری ونزوئلا توسط ایالات متحده، نفت خام این کشور در حال انتقال به کشتیهای تجاری غیرتحریمی است. این تحول عملا نیاز به استفاده از ناوگان سایه را از میان میبرد.
در اوج دوره فعالیت، بیش از ۳۵۰ نفتکش از کلاسهای مختلف ازجمله نفتکشهای بزرگ کلاس سوئز (Suezmax)، نفتکشهای میانرده نفت خام (Aframax)، نفتکشهای کوچک و متوسط (MR) و ابرنفتکشهای حمل نفت خام (VLCC) به تجارت نفت ایران و ونزوئلا اختصاص داشتند که بیشترین فشار اکنون متوجه ابرنفتکشها و نفتکشهای میانرده نفت خام است.
وضعیت ابرنفتکشها بهطور خاص بحرانی است. اشتغال ابرنفتکشهای ناوگان سایه در ژانویه ۲۰۲۶ بهشدت سقوط کرد و شمار قابلتوجهی از این کشتیها اکنون بهصورت ذخیره شناور در آبهای اطراف آسیا متوقف شدهاند. با تخلیه تدریجی این وضعیت، ابرنفتکشهای آزادشده ناوگان سایه بهدنبال یافتن کار خواهند بود، اما در عمل، تنها بازار باقیمانده در مقیاس بزرگ، تجارت نفت ایران است.
آنطور که از گزارشات کپلر پیداست، به دنبال حذف ونزوئلا از فرایند فروش غیرشفاف نفت، اکنون بسیاری از ابزارها و نهادهای درگیر در این رویه، باید تصمیم بگیرند تا در فرآیند فروش نفت کشورهایی مانند ایران و روسیه دخیل شوند. اما این سناریو نیز مطرح شدهاست که افت تقاضا برای این ابزارها، ساختاری است. یعنی ممکن است دیگر بازیگران نفت در تلاش باشند که این روشهای غیرشفاف و تحریمی را از روند جریان اصلی بازار نفت حذف کنند و از اثرگذاری کشورهای تحریمی بر بازار نفت بکاهند.
اکنون با توجه به گزارش کپلر باید گفت برخی از نفتکشهای دخیل در فرایند فروش نفت تحریمی، با توجه به افت تقاضا برای آنها، از روند فروش فاصله گرفتهاند و اکنون بهصورت ذخیره شناور در آبهای اطراف آسیا متوقف شدهاند. این شواهد نشان از تحولی جدی در بازار نفت دارد و به نظر میرسد دیگر بازیگران در تلاش هستند که روندهای غیرمعمول را از این بازار حذف کنند.