اقتصاد بدون شغل؛ چرا بازار کار ایران قفل شده است؟

فاطمه عزیزخانی، کارشناس حوزه کار و دستمزد در گفتگو با اقتصادنیوز:

بازار کار ایران در وضعیتی ایستاده که نشانه‌های بحران، دیگر محدود به یک شاخص یا یک گروه خاص نیست و تقریباً تمام اجزای آن را دربر گرفته است؛ کاهش تمایل به مشارکت اقتصادی، تضعیف بنگاه‌ها، ناترازی عمیق میان دستمزد و هزینه‌های زندگی و رشد جمعیت غیرفعال، تصویری نگران‌کننده از آینده اشتغال در کشور ترسیم می‌کند.

در دوره‌های گذشته بازار کار معمولاً در یکی از بخش‌های عرضه یا تقاضا با چالش روبه‌رو بود، اما اکنون در دوره‌ای قرار داریم که هر دو بخش به‌طور هم‌زمان دچار مشکل شده‌اند؛ در بخش عرضه، نرخ مشارکت کاهشی است و علیرغم افزایش جمعیت در سن کار، تمایلی به حضور در بازار کار دیده نمی‌شود.

در بخش تقاضا نیز پالس‌های منفی از شاخص‌های فروش و تولید شرکت‌ها، شاخص شامخ، شوک‌های ناشی از نااطمینانی‌های جنگ، بحران انرژی و نوسانات ارزی باعث شده است بنگاه‌ها نه‌تنها توان استخدام نیروی جدید نداشته باشند، بلکه در تثبیت شغل‌های موجود هم با مشکل مواجه شوند و هزینه نگهداری نیروی کار برای آن‌ها افزایش یابد.

از سوی دیگر، نیروی کار به دلیل پایین بودن سطح حقوق و دستمزد در مقایسه با هزینه‌های زندگی و همچنین ناتوانی در دستیابی به شغل متناسب با تخصص و تحصیلات، تمایلی به عرضه کار ندارد و مجموع این شرایط نشان می‌دهد بدون ایجاد شوک و تغییر ساختاری، نمی‌توان بهبودی برای بازار کار متصور بود.

افزایش جمعیت غیرفعال و پدیده نیت‌ها، یعنی جوانانی که نه شاغلند، نه در حال تحصیل و نه مهارت‌آموزی، را می‌توان به عنوان آتش زیر خاکستر در اقتصاد ایران تعبیر کرد؛ استمرار بی‌توجهی به این گروه می‌تواند آن‌ها را به یکی از محورهای اصلی اعتراضات و ناآرامی‌های اجتماعی تبدیل کند.

اینکه هر سال تعداد افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی مانند کمیته امداد افزایش یابد، امتیاز نیست، بلکه نشانه ناکارآمدی سیستم است؛ پول‌پاشی و حمایت‌های مالی غیرهدفمند راهکار مقابله با فقر نیست و دولت باید با تغییر ریل سیاست‌گذاری، تمرکز خود را از حمایت صرف به سمت توانمندسازی، مهارت‌آموزی و ایجاد اشتغال پایدار ببرد.