وقتی طبقه ۱۳ ناپدید میشود؛ راز شمارهگذاری عجیب هتلها
برای بسیاری از مردم، عدد ۱۳ فقط یک عدد معمولی نیست. این عدد در بخشی از فرهنگهای غربی سالهاست با بدشانسی، اتفاقهای ناخوشایند و ترسهای قدیمی گره خورده است.
زهرا شفیعی در چندثانیه آنلاین نوشت: اگر یک روز وارد هتلی شوید، دکمههای آسانسور را نگاه کنید و ببینید بعد از طبقه ۱۲، مستقیم به طبقه ۱۴ رسیدهاید، احتمالاً اولین چیزی که به ذهنتان میرسد این است که «طبقه ۱۳ کجاست؟» شاید عجیب به نظر برسد، اما در برخی هتلها واقعاً عدد ۱۳ از فهرست طبقات حذف شده است؛ نه به این دلیل که آن طبقه ساخته نشده، بلکه به خاطر یک باور قدیمی که هنوز در بخشهایی از جهان روی تصمیمهای معماری و حتی رفتار تجاری تأثیر میگذارد.
برای بسیاری از مردم، عدد ۱۳ فقط یک عدد معمولی نیست. این عدد در بخشی از فرهنگهای غربی سالهاست با بدشانسی، اتفاقهای ناخوشایند و ترسهای قدیمی گره خورده است. همین باور باعث شده بعضی ساختمانها، بهخصوص هتلها و ساختمانهای بلند، ترجیح دهند طبقهای را که از نظر فیزیکی در جایگاه سیزدهم قرار دارد، با شماره دیگری معرفی کنند. به همین دلیل ممکن است آسانسور از ۱۲ مستقیماً به ۱۴ برسد، در حالی که ساختمان از نظر تعداد طبقات چیزی را کم نکرده است.
ماجرا زمانی جالبتر میشود که بدانیم این موضوع فقط یک خرافه ساده نیست و گاهی به تصمیمی تجاری تبدیل میشود. هتلها با مسافرانی از فرهنگها و دیدگاههای مختلف روبهرو هستند و برخی از آنها ممکن است حتی بدون داشتن اعتقاد جدی به خرافات، تمایلی به اقامت در اتاق یا طبقه شماره ۱۳ نداشته باشند. برای یک هتل، تغییر یک شماره بسیار سادهتر از آن است که بخواهد با مهمان درباره درست یا غلط بودن این باور بحث کند. در نتیجه، ممکن است طبقه سیزدهم ساختمان وجود داشته باشد، اما در تابلوها، آسانسور یا شماره اتاقها با عنوان دیگری معرفی شود.
این ترس از عدد ۱۳ حتی نام مشخصی هم دارد؛ «تریسکایدکافوبیا» اصطلاحی است که برای ترس یا اضطراب مرتبط با عدد ۱۳ به کار میرود. البته همه کسانی که نسبت به این عدد حساس هستند، الزاماً دچار یک ترس شدید نیستند. برای بسیاری، موضوع بیشتر یک باور فرهنگی یا نوعی احتیاط است؛ اما همین احساس میتواند روی انتخابهای روزمره اثر بگذارد. ممکن است فردی هنگام رزرو هتل، اگر ببیند اتاقش در طبقه ۱۳ قرار دارد، گزینه دیگری را انتخاب کند؛ حتی اگر خودش هم بداند که هیچ رابطه علمی میان عدد ۱۳ و وقوع اتفاقات بد وجود ندارد.
همینجا پای روانشناسی رفتار مشتری به میان میآید. در صنعت هتلداری، احساس مهمان اهمیت زیادی دارد. اگر یک عدد بتواند برای بخشی از مشتریان حس ناخوشایند ایجاد کند، حذف آن از سیستم شمارهگذاری هزینه چندانی برای هتل ندارد. در واقع، هتل چیزی را از ساختمان کم نمیکند؛ فقط یک برچسب را تغییر میدهد. طبقه همچنان سر جای خودش است، اتاقها ساخته شدهاند و آسانسور همان مسافت را طی میکند، اما روی پنل آسانسور به جای «۱۳» ممکن است «۱۴» دیده شود.
این مسئله البته به این معنا نیست که تمام هتلها طبقه ۱۳ را حذف میکنند. در بسیاری از هتلها، طبقه ۱۳ کاملاً عادی است و شماره آن نیز بدون هیچ تغییری روی آسانسور و تابلوهای ساختمان دیده میشود. بنابراین اگر در یک هتل با طبقه ۱۳ مواجه شدید، اتفاق غیرعادی رخ نداده است. از طرف دیگر، اگر این عدد را ندیدید، باز هم نباید تصور کنید که ساختمان یک طبقه کمتر دارد. در بسیاری از موارد، فقط شیوه شمارهگذاری متفاوت است.
نکته جالب این است که حساسیت نسبت به اعداد در همه نقاط دنیا یکسان نیست. عددی که در یک فرهنگ بدیمن شناخته میشود، ممکن است در فرهنگ دیگری هیچ معنای خاصی نداشته باشد. حتی در برخی کشورهای آسیایی، حساسیت نسبت به عدد ۴ بسیار بیشتر از ۱۳ است و دلیل آن نیز به شباهت تلفظ این عدد با واژهای مرتبط با «مرگ» در برخی زبانها برمیگردد. به همین دلیل، در بعضی ساختمانها ممکن است عدد ۴ نیز با تغییر یا حذف در شمارهگذاری مواجه شود.
این تفاوت فرهنگی نشان میدهد که مسئله در نهایت بیشتر به معنایی مربوط است که انسانها به اعداد میدهند. از نظر ریاضی، ۱۳ فقط عددی است که بعد از ۱۲ و قبل از ۱۴ قرار گرفته است. اما وقتی یک جامعه در طول سالها داستانها، باورها و برداشتهای خاصی درباره آن شکل میدهد، همان عدد میتواند به چیزی فراتر از یک رقم تبدیل شود.
برای همین است که گاهی یک هتل ترجیح میدهد مهمان اصلاً با عدد ۱۳ روبهرو نشود. شاید از نگاه یک مهندس، حذف این عدد هیچ ضرورتی نداشته باشد؛ اما از نگاه مدیر یک هتل، اگر این کار باعث شود حتی بخشی از مهمانان احساس راحتی بیشتری داشته باشند، میتواند تصمیمی قابلقبول باشد.
پس اگر دفعه بعد وارد یک هتل شدید و دیدید آسانسور بعد از ۱۲ مستقیماً به ۱۴ میرود، دنبال یک طبقه مخفی یا گمشده نگردید. احتمالاً طبقهای که از نظر فیزیکی سیزدهمین طبقه ساختمان است، همانجاست؛ فقط نامش تغییر کرده است. یک عدد از روی دکمه آسانسور حذف شده، اما خود طبقه همچنان وجود دارد.
شاید عجیبترین بخش ماجرا همین باشد؛ اینکه یک عدد ساده، بدون اینکه هیچ تغییری در ماهیت واقعی آن ایجاد شود، میتواند آنقدر در ذهن انسانها معنا پیدا کند که حتی روی طراحی ساختمانها و تصمیمهای اقتصادی اثر بگذارد. طبقه ۱۳ در بسیاری از این هتلها واقعاً ناپدید نشده است؛ این فقط خودِ عدد ۱۳ است که ناپدید شده است.