«اینترنت پرو» و بازتولید «رانت» و «انحصار» در اقتصاد دیجیتال

خبرآنلاین در گزارشی به بررسی پدیده «اینترنت طبقاتی» در ایران پرداخته و هشدار داد که اجرای طرح «اینترنت پرو» (که دسترسی پرسرعت و بدون فیلتر را به یک امتیاز لوکس تبدیل کرده است) عملاً جامعه را به دو طبقه «اشرافیت دیجیتال» و «رعایای دیجیتال» تقسیم می‌کند.

اینترنت طبقاتی چگونه کار می‌کند؟

در این مدل، ترافیک کاربران بر اساس آدرس IP یا کدهای شناسایی به دو مسیر متفاوت هدایت می‌شود:

مسیر اول (خطوط سفید): دسترسی بدون فیلتر و پرسرعت برای گروه‌های منتخب (اساتید دانشگاه، خبرنگاران، شرکت‌های وابسته به قدرت)

مسیر دوم (اینترنت عمومی): دسترسی محدود، کند و همراه با فیلترینگ شدید برای عموم مردم

پیامدهای اقتصادی و اجتماعی:

انفجار قیمت فیلترشکن: بازار فیلترشکن در فروردین ۱۴۰۵ با جهشی ۲۰۰۰ درصدی مواجه شده است. این افزایش قیمت یک «مالیات پنهان و ناعادلانه» بر دهک‌های پایین جامعه است و آنها را مجبور می‌کند برای دسترسی به اینترنت، از هزینه‌های حیاتی (تغذیه و سلامت) بکاهند.

بازتولید رانت و انحصار: شرکت‌های بزرگ متصل به نهادهای قدرت از «اینترنت پرو» بهره می‌برند، در حالی که کسب‌وکارهای کوچک و فریلنسرهای مستقل به دلیل قطعی‌های مداوم و کندی فیلترشکن‌ها، بازارهای خود را از دست می‌دهند.

فروپاشی عدالت آموزشی: دسترسی انحصاری دانشجویان دانشگاه‌های برتر به پلتفرم‌های جهانی در حالی که دانش‌آموزان مناطق محروم حتی برای وب‌سایت‌های داخلی مشکل دارند، مصداق بارز تبعیض است.

بحران در بازارهای مالی: تریدرهای مستقل به دلیل ریسک قطعی و مسدود شدن دارایی‌ها (به دلیل تغییر ناگهانی IP) از رقابت با تریدرهای برخوردار از «خطوط سفید» بازمانده‌اند.

اگر روند فعلی تثبیت شود، «طبقات پایین جامعه نه به دلیل تنبلی یا عدم استعداد، بلکه به دلیل محرومیت ساختاری از ابزارهای تولید (اینترنت آزاد) در تله فقر ابدی گرفتار می‌شوند.» تداوم این وضعیت، «پعدالت اجتماعی را به سرابی دوردست تبدیل می‌کند.