چرا بهار امسال خنکتر و مطبوعتر از حد معمول بود؟
هرچه مونسون ضعیفتر باشد، شانس نفوذ امواج شمالی بیشتر میشود؛ و هرچه نفوذ این امواج بیشتر باشد، احتمال تجربه دورههای خنکتر و مطبوعتر نیز افزایش مییابد.
به گزارش چندثانیه آنلاین، اگر امسال بهار احساس کردید هوا خنکتر، مطبوعتر و قابلتحملتر از سالهای اخیر بوده، احتمالاً فقط یک حس شخصی نبوده است. بررسی نقشههای اقلیمی و الگوهای جوی نشان میدهد یکی از مهمترین دلایل این شرایط، ضعف مونسون در شبهقاره هند بوده؛ پدیدهای که تأثیر آن تنها به هند محدود نمیشود و میتواند الگوی گردش جو را در بخش بزرگی از آسیا، از جمله ایران، تحت تأثیر قرار دهد.
نقشه ناهنجاری بارش ماه ژوئیه ۲۰۲۶ نیز بهخوبی این موضوع را نشان میدهد. بخشهای وسیعی از هند، پاکستان و مناطق اطراف با رنگهای قهوهای و نارنجی دیده میشوند که بیانگر بارش کمتر از نرمال و در نتیجه فعالیت ضعیفتر مونسون نسبت به میانگین بلندمدت است. این الگو نشان میدهد که یکی از مهمترین موتورهای تولید گرما و رطوبت در منطقه، امسال با قدرت کمتری در حال فعالیت است.
مونسون هند تنها یک سامانه بارشی نیست؛ بلکه نقش مهمی در تنظیم گردش جو در سراسر جنوب و جنوبغرب آسیا دارد. در سالهایی که مونسون قدرتمند است، حجم عظیمی از رطوبت و انرژی از اقیانوس هند به سمت شبهقاره منتقل میشود. این فرآیند معمولاً به تقویت امواج جنبحارهای و استقرار پرفشارهای گرم در عرضهای پایین و میانی کمک میکند؛ شرایطی که میتواند زمینهساز گرمای شدید و ماندگار در بخشهای وسیعی از منطقه باشد.
اما امسال شرایط تا حدی متفاوت بوده است. ضعف مونسون باعث شده امواج جنبحارهای نیز قدرت همیشگی خود را نداشته باشند. در نتیجه، سد گرمایی که معمولاً مانع نفوذ سامانههای خنکتر میشود، ضعیفتر شده و راه برای پیشروی امواج و ناوههای عرضهای شمالی بازتر شده است. به همین دلیل طی ماههای اخیر بارها شاهد نفوذ هوای خنکتر از عرضهای بالاتر به منطقه بودهایم؛ اتفاقی که در تعدیل دما و کاهش شدت گرما نقش مهمی داشته است.
همین مسئله میتواند توضیح دهد که چرا بهار امسال در بسیاری از مناطق، بهویژه در مقایسه با برخی سالهای اخیر، با روزهای خنکتر، شبهای مطبوعتر و تأخیر در استقرار گرمای شدید همراه بوده است. در حالی که در بعضی سالها از اواسط بهار موجهای گرمایی قدرتمند و پایدار شکل میگیرند، امسال نفوذ مکرر سامانههای شمالی اجازه نداده گرما به شکل گسترده و طولانیمدت بر منطقه مسلط شود.
البته این موضوع به معنای نبود موجهای گرمایی در ادامه تابستان نیست. با نزدیک شدن به اوج فصل گرم، همچنان احتمال وقوع دورههای بسیار گرم وجود دارد. با این حال، الگوهای فعلی نشان میدهد که ضعف مونسون و تضعیف امواج جنبحارهای یکی از مهمترین عواملی بوده که تاکنون از شکلگیری گرمای فراگیر و ماندگار در بخش بزرگی از منطقه جلوگیری کرده است.
به بیان ساده، هرچه مونسون ضعیفتر باشد، شانس نفوذ امواج شمالی بیشتر میشود؛ و هرچه نفوذ این امواج بیشتر باشد، احتمال تجربه دورههای خنکتر و مطبوعتر نیز افزایش مییابد. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند یکی از دلایل اصلی بهار نسبتاً خنک و دلپذیر امسال را باید در ضعف مونسون و تغییر آرایش گردش جو در مقیاس منطقهای جستوجو کرد.