آیا جنگ ایران و آمریکا به کل خاورمیانه سرایت میکند؟
همزمان با اعزام ناو هواپیمابر «جرالد فورد» و بمبافکنهای استراتژیک آمریکا به خلیجفارس و انتشار گزارشهایی درباره آمادهسازی واشنگتن برای یک عملیات چندهفتهای علیه تأسیسات هستهای ایران، تهران هشدار داده است که هرگونه درگیری نظامی محدود به مرزهای ایران باقی نمیماند و میتواند به یک جنگ گسترده منطقهای با عواقب جهانی تبدیل شود.
رسانههای غربی از جمله «وال استریت ژورنال» و «نیویورک تایمز» گزارش دادهاند که پنتاگون در حال آمادهسازی یک عملیات هوایی چندهفتهای (air campaign) علیه ایران است. این عملیات شامل حملات دقیق به تأسیسات هستهای فردو و نطنز، پایگاههای موشکی و مراکز فرماندهی سپاه است. اعزام ناو هواپیمابر «یواساس جرالد فورد» به همراه گروه رزمی دریایی، استقرار بمبافکنهای B-2 Spirit (قادر به حمل بمبهای نفوذگر سنگین GBU-57) و افزایش تعداد جنگندههای F-35 و پهپادهای MQ-9 در پایگاههای منطقه، نشانه جدی بودن این آمادهسازیهاست.
به گزارش فرارو، ایران در واکنش به این تحرکات، استراتژی «بازدارندگی منطقهای» را فعال کرده است. فرماندهان سپاه و مقامات وزارت خارجه تأکید کردهاند که در صورت حمله، پاسخ ایران محدود به خاک آمریکا نیست، بلکه تمام منافع آمریکا و متحدانش در منطقه هدف قرار خواهند گرفت. این شامل بستن تنگه هرمز (که ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند)، حمله به پایگاههای نظامی آمریکا در عراق، سوریه، قطر و بحرین، و همچنین هدف قرار دادن اسرائیل توسط ایران یا گروههای وابسته مانند حزبالله لبنان، حوثیهای یمن و گروههای مقاومت عراق است.
کارشناسان نظامی چندین سناریو برای گسترش جنگ ترسیم کردهاند. در بدترین حالت، درگیری میتواند به یک جنگ چند جبههای تبدیل شود که علاوه بر ایران و آمریکا، اسرائیل، عربستان سعودی، امارات و کشورهای عضو ناتو را نیز درگیر کند. بسته شدن تنگه هرمز میتواند قیمت نفت را به بالای ۱۵۰ دلار برساند و بحران انرژی جهانی ایجاد کند. همچنین حملات سایبری متقابل میتواند زیرساختهای حیاتی هر دو طرف را مختل کند.
برخی تحلیلگران آمریکایی معتقدند واشنگتن به دنبال یک «جراحی نظامی محدود» است که ظرف ۲-۳ هفته قدرت هستهای ایران را از بین ببرد بدون اینکه به جنگ تمامعیار منجر شود. اما کارشناسان خاورمیانهای هشدار میدهند که ایران قطعاً ساکت نخواهد نشست و واکنشهای زنجیرهای میتواند جنگ را به یک درگیری چندماهه یا چندساله تبدیل کند، شبیه جنگ یمن یا سوریه.
علیرغم تنشهای فزاینده، هنوز پنجرههای دیپلماتیک باز هستند. چین و روسیه به عنوان متحدان ایران خواستار مذاکره مستقیم تهران-واشنگتن شدهاند و اتحادیه اروپا نیز پیشنهاد میانجیگری داده است. اما با توجه به موضع سخت دولت ترامپ و تأکید بر «فشار حداکثری نظامی»، احتمال شکست دیپلماسی همچنان بالاست. تحلیلگران معتقدند تنها راه جلوگیری از جنگ، توافقی جامع است که ضمن پاسخ به نگرانیهای امنیتی طرفین، منافع منطقهای ایران را نیز به رسمیت بشناسد.