روزهای زمین آرامآرام در حال طولانیتر شدن هستند؛ متهم ردیف اول: ماه!
بر اساس اندازهگیریهای دقیق، طول یک شبانهروز در هر ۱۰۰ سال حدود ۱.۷ میلیثانیه افزایش پیدا میکند.
زهرا شفیعی در گروه علم و تکنولوژی چندثانیه آنلاین نوشت:
شاید تصور کنید طول شبانهروز همیشه ۲۴ ساعت بوده و هرگز تغییر نمیکند، اما واقعیت چیز دیگری است. دانشمندان میگویند هر روزی که روی زمین سپری میکنیم، اندکی طولانیتر از روزهایی است که صدها یا هزاران سال پیش وجود داشت. این تغییر آنقدر ناچیز است که هیچ انسانی آن را احساس نمیکند، اما ابزارهای علمی بهراحتی قادر به اندازهگیری آن هستند. جالبتر اینکه عامل اصلی این تغییر، ماه؛ تنها قمر طبیعی زمین است.
نیروی گرانش ماه باعث ایجاد جزر و مد در اقیانوسهای زمین میشود. اما این پدیده تنها به بالا و پایین رفتن آب دریاها محدود نمیشود. برآمدگیهای ناشی از جزر و مد مانند ترمزی بسیار ضعیف اما دائمی عمل میکنند و بهتدریج از سرعت چرخش زمین میکاهند. در این فرآیند، بخشی از انرژی چرخشی زمین از دست میرود و به مدار ماه منتقل میشود؛ به همین دلیل، هم طول شبانهروز افزایش مییابد و هم ماه هر سال کمی از زمین دورتر میشود.
بر اساس اندازهگیریهای دقیق، طول یک شبانهروز در هر ۱۰۰ سال حدود ۱.۷ میلیثانیه افزایش پیدا میکند. این مقدار به قدری اندک است که حتی دقیقترین ساعتهای معمولی نیز در طول عمر انسان قادر به تشخیص آن نیستند. اما وقتی میلیونها یا میلیاردها سال را در نظر بگیریم، همین تغییر کوچک تأثیرات بزرگی بر تاریخ زمین گذاشته است.
دانشمندان با مطالعه فسیلهای مرجانی، صدفهای باستانی و رسوبات لایهای که مانند حلقههای درختان اطلاعات زمانی را در خود ثبت کردهاند، به نتایج جالبی رسیدهاند. شواهد نشان میدهد حدود ۴۰۰ میلیون سال پیش، زمین بسیار سریعتر از امروز به دور خود میچرخید؛ در نتیجه، طول یک شبانهروز تنها ۲۲ ساعت بود و یک سال خورشیدی به جای ۳۶۵ روز، بیش از ۴۰۰ روز داشت.
همزمان، ماه نیز آرامآرام در حال دور شدن از زمین است. اندازهگیریهایی که با استفاده از بازتابدهندههای لیزری نصبشده روی سطح ماه انجام شده، نشان میدهد این قمر طبیعی هر سال حدود ۳.۸ سانتیمتر از زمین فاصله میگیرد؛ تقریباً به اندازه رشد سالانه ناخن انسان. میلیاردها سال قبل، ماه بسیار نزدیکتر بود و در آسمان زمین بسیار بزرگتر از چیزی دیده میشد که امروز مشاهده میکنیم.
شاید این سؤال پیش بیاید که آیا روزی شبانهروز ۲۵ ساعته خواهد شد؟ پاسخ از نظر علمی مثبت است، اما رسیدن به آن به زمانی فراتر از تصور انسان نیاز دارد. اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، حدود ۲۰۰ میلیون سال طول میکشد تا تنها یک ساعت به طول شبانهروز اضافه شود. تا آن زمان، احتمالاً قارهها جابهجا شدهاند، آبوهوا کاملاً دگرگون شده و شاید شکل حیات روی زمین نیز با امروز تفاوت زیادی داشته باشد.
این پدیده نشان میدهد حتی چیزهایی که در زندگی روزمره کاملاً ثابت و تغییرناپذیر به نظر میرسند، در مقیاس زمانی کیهانی دائماً در حال تغییر هستند. زمین و ماه میلیاردها سال است که در یک رقص گرانشی آرام به دور یکدیگر میچرخند؛ رقصی که هر روز، هرچند فقط به اندازه چند هزارم ثانیه، طولانیتر از روز قبل میشود.