جزئیات هشت هفته درگیری خیابانی
فرانسه وارد هشتمین هفته از بحرانی بیسابقه در نظام آموزشی خود شده است؛ جایی که اعتراض دانشآموزان به کلاسهای فرسوده و کمبود معلم، حالا به سنگربندی مقابل مدارس، درگیریهای خونین با پلیس ضدشورش و پوشیدن جلیقه ضدگلوله توسط مدیران کشیده شده و زنگ خطر از دست رفتن یک سال تحصیلی کامل را به صدا درآورده است.
فرانسه وارد هشتمین هفته از بحرانی کمسابقه در مدارس شده است؛ بحرانی که با اعتراض دانشآموزان به فرسودگی ساختمانهای آموزشی، کمبود معلم، تراکم کلاسها و نابرابری در نظام پذیرش دانشگاهی آغاز شد، اما بهتدریج با درگیریهای خیابانی، مداخله پلیس و تعطیلی گسترده مدارس ابعاد پیچیدهتری پیدا کرده است. اکنون صدها مدرسه در نقاط مختلف کشور با موانع فیزیکی مسدود شده یا به دلایل امنیتی تعطیل شدهاند و نگرانیها درباره پیامدهای آموزشی و اجتماعی این وضعیت افزایش یافته است.
به نقل از روزنامه گاردین، الکس، دانشآموز ۱۶ سالهای در حومه شمالی پاریس، چند هفته است که ساعت چهار صبح از خواب بیدار میشود و برای حضور در یک تجمع اعتراضی، از خانه خارج میشود؛ تجمعی که در آن، همراه با دیگر دانشآموزان، خواستار تغییر در نظام آموزشی و رفع کمبودهای موجود است.
مطالبات آموزشی و گسترش اعتراضات
جنبش اعتراضی دانشآموزان از پایان سپتامبر شکل گرفت و بهسرعت به یکی از گستردهترین حرکتهای اعتراضی جوانان در تاریخ معاصر فرانسه تبدیل شد. خواستههای اصلی دانشآموزان شامل افزایش بودجه مدارس، کاهش تراکم کلاسها، بهبود شرایط معلمان، ساماندهی فرآیند پذیرش دانشگاه و رسیدگی به وضعیت امکانات آموزشی است. در این میان، اعتراضات ابتدا در شهرهای بزرگ آغاز شد، اما بهتدریج به شهرهای کوچکتر نیز گسترش یافت.
دانشآموزان در بسیاری از شهرها با استفاده از سطلهای بزرگ زباله، ورودی مدارس را مسدود کردهاند. در پاریس، دانشآموزان تعدادی از دبیرستانها را با موانع فیزیکی و با حمایت معلمان مسدود کردهاند و بر اساس برخی گزارشها، بیش از ۸۰ درصد از دبیرستانهای این شهر دستکم برای یک روز تعطیل شدهاند. در شهر تولوز، هزاران دانشآموز در خیابانها تجمع کردند و تلاش داشتند که با مسدود کردن ورودی مدارس، اعتراض خود را به صورت گستردهتر نشان دهند.
برخورد پلیس و افزایش نگرانیهای امنیتی
نخستین واکنش دولت به اعتراضات، تشدید تدابیر امنیتی و استقرار نیروهای ضدشورش در اطراف مدارس بود. این رویکرد در ابتدا برای کنترل اعتراضات مسالمتآمیز بهکار رفت، اما پس از آنکه برخی از دانشآموزان دست به اقدامات خشونتآمیز زدند، برخورد پلیس شدت بیشتری یافت. در این میان، گزارشهایی از استفاده پلیس از گاز اشکآور و بازداشت دانشآموزان منتشر شده است که به نگرانیها درباره حقوق بشر و آزادی تجمعات در فرانسه افزوده است.
در هفتههای اخیر، فضای اعتراضات در برخی مناطق نیز با اقدامات خشونتآمیز همراه شده است. استفاده از مواد آتشزا و سنگاندازی به سوی نیروهای پلیس و خودروهای عبوری، اعتراضات مسالمتآمیز را تحت تأثیر قرار داده است. پلیس فرانسه اعلام کرده است که در جریان اعتراضات، چندین نفر بازداشت شدهاند و برخی از آنها به دلیل آسیب به اموال عمومی تحت تعقیب قرار گرفتهاند.
با این حال، دولت و اتحادیههای معلمان تأکید کردهاند که افراد دخیل در خشونت لزوماً همان دانشآموزانی نیستند که در ابتدا اعتراضات را آغاز کردند. به گفته مقامات، در برخی تجمعات، افرادی غیر از دانشآموزان نیز حضور داشتهاند که در اقدامات خشونتآمیز نقش داشتهاند.
مدارس در آستانه اختلال آموزشی گسترده
پیامدهای بحران به تعطیلی مدارس محدود نمانده است. بر اساس آمارهای گزارششده، از زمان آغاز اعتراضات بیش از ۵۰۰ دبیرستان در سراسر فرانسه برای چند روز متوالی تعطیل بودهاند و این مسئله به کاهش قابلتوجه ساعات تدریس منجر شده است. در برخی مناطق، معلمان مجبور به برگزاری کلاسهای مجازی شدهاند، اما دانشآموزان میگویند کیفیت این کلاسها با تدریس حضوری قابل مقایسه نیست.
این مسئله بهویژه برای دانشآموزانی که در سالهای منتهی به آزمون نهایی باکالورئا، معادل تقریبی امتحانات نهایی ایران، قرار دارند، نگرانیهای جدی ایجاد کرده است. بسیاری از دانشآموزان نگراناند که به دلیل تعطیلیها، نتوانند بهموقع برای امتحانات آماده شوند و این موضوع بر آینده تحصیلی و شغلی آنها تأثیر منفی بگذارد.
افزایش حضور پلیس در اطراف مدارس نیز به نگرانیها دامن زده است. در برخی موارد، نیروهای پلیس برای وادار کردن دانشآموزان به ترک تجمعات، از زور استفاده کردهاند و تصاویری از خشونت پلیس در شبکههای اجتماعی منتشر شده است. این مسئله واکنشهای گستردهای را در رسانهها و میان فعالان حقوق بشر برانگیخته است.
ژولین روا، معلم تاریخ و جغرافیا در شهر تور و نماینده اتحادیه آموزشی اسنلک معتقد است دولت تلاش میکند با استقرار پلیس در اطراف مدارس، اعتراضات را سرکوب کند و این امر به بحران اعتماد میان دانشآموزان و دولت دامن زده است. او به شرایط نابهسامان مدارس اشاره میکند و میگوید: «کلاسهای ما پر از دانشآموز است و بسیاری از آنها با مشکلاتی نظیر کمبود منابع آموزشی و شرایط نامناسب فیزیکی مواجه هستند.»
مدرسه محل تدریس او از کانونهای اعتراضات بوده است. یکی از دانشآموزان ۱۶ ساله مدرسهای دیگر در همان منطقه، هنگامی که قصد داشت مانع ورود یک اتوبوس به مدرسه شود، بر اثر برخورد با اتوبوس جان خود را از دست داد. مرگ این دانشآموز، که ابتدا از آن بهعنوان «خودکشی» یاد شده بود، موجی از خشم و اندوه را در میان دانشآموزان و معلمان بهراه انداخت. برخی از مدیران مدارس نیز به دلیل ترس از تهدیدات، جلیقههای ضدگلوله پوشیدهاند.
در مقابل، برخی معلمان همچنان از اعتراضات مسالمتآمیز دانشآموزان حمایت میکنند و مطالبات آنها را همان خواستههای دیرینه خود میدانند. از دیدگاه این گروه، اعتراضات دانشآموزی فرصتی برای جلب توجه عمومی به مشکلات نظام آموزشی است که سالهاست نادیده گرفته شده است.
سایه انتخابات بر آینده اعتراضات
نزدیک شدن انتخابات ریاستجمهوری فرانسه در بهار آینده، چشمانداز پایان بحران را پیچیدهتر کرده است. برخی از نامزدهای انتخابات از اعتراضات دانشآموزی حمایت کرده و آن را فرصتی برای جلب توجه به مشکلات نظام آموزشی دانستهاند، در حالی که برخی دیگر با اشاره به خشونتهای صورتگرفته، خواستار پایان فوری اعتراضات شدهاند.
بحران مدارس فرانسه اکنون از یک منازعه بر سر امکانات آموزشی فراتر رفته و به مسئلهای درباره اعتماد عمومی، اقتدار دولت و آینده آموزش در این کشور تبدیل شده است؛ مسئلهای که حل آن به تصمیمات سیاسی و اجتماعی بزرگی نیاز دارد.