چرا جامعه به آدم‌های «منطقی» بیشتر از آدم‌های «عقلانی» نیاز دارد؟

به گزارش چندثانیه آنلاین به نقل از پایگاه علمی «Greater Good Science Center» وابسته به دانشگاه برکلی، کریستا لاولور (Krista Lawlor)، استاد فلسفه دانشگاه استنفورد در کتاب جدید خود با عنوان «منطقی بودن: پرونده‌ای برای یک فضیلتِ بدفهمیده‌شده»، به بررسی تفاوت‌های عمیق میان دو مفهوم «عقلانی بودن» (Rationality) و «منطقی/معقول بودن» (Reasonableness) پرداخته است: 

 لاولور استدلال می‌کند که «عقلانیت» غالباً به معنای توانایی فرد در پیگیری موفقیت‌آمیز اهداف و منافع شخصی است (فردگرایی)، اما «منطقی بودن» یک ویژگی ذاتاً اجتماعی است که نیازمند درک و ارزش‌گذاری به دیدگاه‌ها و منافع دیگران است. 

 او برای روشن کردن این تفاوت، به آزمایش معروف «بازی دیکتاتور» (Dictator Game) اشاره می‌کند؛ جایی که به یک شخص پولی داده می‌شود تا آن را به دلخواه با فرد دیگری (که حق رد کردن ندارد) تقسیم کند. 

 در این آزمایش، رفتار کاملاً «عقلانی» (بر اساس نفع شخصی) این است که فرد تمام پول را برای خود نگه دارد، اما شرکت‌کنندگان تنها زمانی رفتار فرد را «منطقی و معقول» ارزیابی کردند که او پول را به صورت عادلانه (حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد) تقسیم کرده باشد. 

 لاولور توضیح می‌دهد که یک انسانِ منطقی، لزوماً انعطاف‌پذیر و روشنفکر است، به حرف‌های دیگران گوش می‌دهد و اگر متوجه اشتباه خود شود، شجاعت پذیرش آن را دارد. 

در مقابل، شخصیت‌های صرفاً «عقلانی» (مانند انسانِ اقتصادی یا Homo economicus) تنها به دنبال حداکثر کردن سود مادی خود هستند و ارتباطات انسانی را نادیده می‌گیرند. 

این استاد فلسفه تاکید می‌کند که برای داشتن گفتگوهای سازنده‌تر در مواجهه با اختلافات سیاسی و اجتماعی، جامعه نیازمند پرورش فضیلت «منطقی بودن» است؛ جایی که افراد نه تنها برای باورهای خود استدلال می‌آورند، بلکه به این می‌اندیشند که رفتارشان چه تاثیری بر دیگران خواهد گذاشت. 

 به گفته او، منطقی بودن به معنای داشتن درک عمیقی از «آنچه واقعاً ارزش دارد» و حفظ تناسب و درایت در واکنش به اتفاقات روزمره است؛ ویژگی‌هایی که برای بقای یک جامعه مدنی ضروری هستند.