اگر این روزها مدام عطسه میکنید، شاید بدنتان دارد به «هوا» واکنش نشان میدهد!
علائم حساسیت فصلی معمولاً محدود به یک ناحیه خاص نیست و میتواند چند سیستم بدن را درگیر کند.
به گزارش گروه دانش و سلامت چندثانیه آنلاین: در این روزها اگر دچار عطسههای مکرر، آبریزش یا گرفتگی بینی، خارش چشم، احساس سنگینی در سر یا خستگی بیدلیل میشوید، احتمال زیادی وجود دارد که با حساسیت فصلی یا رینیت آلرژیک (Seasonal Allergic Rhinitis) روبهرو باشید؛ یکی از شایعترین بیماریهای آلرژیک که در اثر واکنش بیشازحد سیستم ایمنی بدن به ذرات معلق در هوا مانند گرده گیاهان، گرد و غبار، کپکها و سایر آلرژنها ایجاد میشود و معمولاً در فصلهای بهار، تابستان و اوایل پاییز شدت بیشتری پیدا میکند. در این بیماری، سیستم ایمنی به اشتباه این ذرات را عامل خطر تشخیص داده و با فعال شدن آنتیبادی IgE و آزادسازی هیستامین، واکنشهای التهابی در مخاط بینی، چشم و مجاری تنفسی ایجاد میشود که نتیجه آن بروز علائم آزاردهنده و گاهی طولانیمدت است.
از نظر علتها و عوامل محرک، حساسیت فصلی در هر فصل الگوی متفاوتی دارد؛ در بهار بیشتر بهدلیل گرده درختان، گلها و شکوفهها، در تابستان بهعلت گرده علفها و گیاهان خودرو و در پاییز بهدلیل علفهای هرز و برخی گونههای گیاهی تشدید میشود. با این حال، برخی عوامل محیطی در تمام طول سال میتوانند نقش تشدیدکننده داشته باشند که شامل گرد و غبار، آلودگی هوا، دود سیگار، موی حیوانات، کپکها و بوهای تند شیمیایی هستند. ترکیب این عوامل با شرایط فردی میتواند شدت علائم را بهطور قابل توجهی افزایش دهد.
علائم حساسیت فصلی معمولاً محدود به یک ناحیه خاص نیست و میتواند چند سیستم بدن را درگیر کند. در ناحیه بینی، عطسههای پشتسرهم، آبریزش شفاف، گرفتگی و خارش بینی دیده میشود. در چشمها، خارش، قرمزی، اشکریزش و حساسیت به نور از علائم شایع هستند. در دستگاه تنفسی فوقانی نیز خارش گلو، سرفه خشک و گاهی گرفتگی صدا مشاهده میشود. علاوه بر این، بسیاری از بیماران از علائم عمومی مانند سردرد، احساس فشار در سینوسها، خستگی، بیحوصلگی، کاهش تمرکز و اختلال خواب شکایت دارند که میتواند بر کیفیت زندگی و عملکرد روزانه تأثیر مستقیم بگذارد.
افراد مختلفی ممکن است به حساسیت فصلی مبتلا شوند، اما برخی گروهها در معرض خطر بیشتری قرار دارند. افرادی که سابقه خانوادگی آلرژی دارند، مبتلایان به آسم یا اگزما، کودکان دارای والدین آلرژیک و افرادی که در مناطق با تراکم بالای گرده گیاهی زندگی میکنند، بیش از سایرین مستعد ابتلا هستند. همچنین قرار گرفتن طولانیمدت در محیطهای آلوده یا پرگرد و غبار میتواند احتمال بروز یا تشدید علائم را افزایش دهد.
تشخیص این بیماری معمولاً بر اساس ترکیبی از شرح حال دقیق بیمار، بررسی علائم بالینی و معاینه فیزیکی انجام میشود. در مواردی که نیاز به بررسی دقیقتر وجود داشته باشد، از تست پوستی آلرژی (Skin Prick Test) یا آزمایش خون برای اندازهگیری سطح IgE استفاده میشود تا آلرژنهای محرک شناسایی شوند و درمان هدفمندتر صورت گیرد.
درمان حساسیت فصلی معمولاً چندبُعدی است و شامل کنترل محیط، پیشگیری و دارودرمانی میشود. در بخش پیشگیری، مهمترین اقدام کاهش تماس با آلرژنها است؛ مانند بستن پنجرهها در زمان گردهافشانی، استفاده از ماسک در فضای باز، پرهیز از حضور طولانی در محیطهای پرگرده، استفاده از دستگاه تصفیه هوا، شستوشوی بینی با سرم نمکی و دوش گرفتن و تعویض لباس پس از بازگشت به منزل. این اقدامات ساده میتوانند بهطور قابل توجهی شدت علائم را کاهش دهند.
در بخش دارویی، آنتیهیستامینها مانند لوراتادین، ستیریزین، لووستیریزین و فکسوفنادین از داروهای خط اول درمان هستند و با مهار اثر هیستامین به کاهش عطسه، آبریزش و خارش کمک میکنند. در مواردی که گرفتگی بینی غالب باشد، اسپریهای بینی کورتیکواستروئیدی مانند فلوتیکازون، مومتازون و بودزوناید بهعنوان مؤثرترین درمان برای کاهش التهاب مخاط بینی استفاده میشوند. برای علائم چشمی نیز قطرههای ضدآلرژی مانند کتوتیفن و اولوپاتادین کاربرد دارند. داروهای ضداحتقان میتوانند بهصورت کوتاهمدت برای باز کردن بینی استفاده شوند، اما مصرف طولانیمدت آنها توصیه نمیشود، زیرا ممکن است باعث وابستگی و تشدید علائم شوند. در برخی بیماران، بهویژه افرادی که همزمان آسم دارند، مونتهلوکاست نیز تجویز میشود و در موارد شدید یا مزمن، ایمونوتراپی (واکسن آلرژی) میتواند با هدف کاهش حساسیت بدن در بلندمدت مورد استفاده قرار گیرد.
در صورت عدم کنترل مناسب، حساسیت فصلی میتواند منجر به عوارضی مانند سینوزیت مزمن، اختلال خواب، کاهش تمرکز، افت عملکرد تحصیلی یا شغلی و تشدید حملات آسم شود.
با این حال، باید توجه داشت که این بیماری واگیردار نیست و در اغلب موارد با ترکیب اقدامات پیشگیرانه، کنترل محیطی و درمان دارویی قابل مدیریت و کنترل است.