آیا پاییز ۱۴۰۵ میتواند پایان چند سال خشکسالی و کمبارشی در ایران باشد؟
بسیاری از تحلیلگران اقلیمی معتقدند یکی از عوامل اصلی این آرایش جوی، تقویت شرایط النینویی در اقیانوس آرام است. پدیدهای که بارها در گذشته نشان داده میتواند مسیر جتاستریمها، نحوه توزیع رطوبت و حتی محل شکلگیری سامانههای بارشی را در بخش بزرگی از کره زمین تغییر دهد. هرچه النینو قویتر باشد، احتمال شکلگیری ناهنجاریهای اقلیمی در نقاط مختلف جهان نیز افزایش مییابد؛ ناهنجاریهایی که گاهی به شکل سیلاب و ترسالی و گاهی به صورت خشکسالیهای شدید خود را نشان میدهند.
زهرا شفیعی در چندثانیه آنلاین نوشت: اگر احساس میکنید پاییز امسال میتواند متفاوت از سالهای اخیر باشد، جدیدترین نقشه فصلی مرکز پیشبینی اروپا (ECMWF) نیز نشانههایی از همین موضوع را به نمایش گذاشته است. بر اساس این نقشه، بخش بزرگی از ایران و خاورمیانه در محدودهای قرار گرفتهاند که احتمال وقوع بارشهای فراتر از نرمال در آن بیشتر از میانگین اقلیمی است؛ سیگنالی که در صورت تداوم در بهروزرسانیهای بعدی، میتواند از یک پاییز متفاوت و شاید حتی تاریخی برای منطقه خبر دهد.
در این نقشه، رنگهای آبی و سبز که بر روی ایران، عراق، سوریه و بخشهایی از شبهجزیره عربستان دیده میشوند، بیانگر افزایش شانس رخداد شرایط مرطوبتر از نرمال هستند. در مقابل، بخشهایی از شرق و جنوب شرق آسیا، از جمله نواحی اطراف فیلیپین و غرب اقیانوس آرام، در محدوده کمبارشی و خشکسالی قرار گرفتهاند. این تضاد گسترده میان دو سوی قاره آسیا معمولاً نشانه تغییرات مهم در الگوهای بزرگ جوی و اقیانوسی جهان است.
بسیاری از تحلیلگران اقلیمی معتقدند یکی از عوامل اصلی این آرایش جوی، تقویت شرایط النینویی در اقیانوس آرام است. پدیدهای که بارها در گذشته نشان داده میتواند مسیر جتاستریمها، نحوه توزیع رطوبت و حتی محل شکلگیری سامانههای بارشی را در بخش بزرگی از کره زمین تغییر دهد. هرچه النینو قویتر باشد، احتمال شکلگیری ناهنجاریهای اقلیمی در نقاط مختلف جهان نیز افزایش مییابد؛ ناهنجاریهایی که گاهی به شکل سیلاب و ترسالی و گاهی به صورت خشکسالیهای شدید خود را نشان میدهند.
برای خاورمیانه، چنین شرایطی میتواند به معنای فعالتر شدن مسیرهای انتقال رطوبت از منابعی مانند دریای سرخ، دریای عرب و حتی شرق مدیترانه باشد. در نتیجه سامانههای بارشی پاییزی و زمستانی ممکن است با تغذیه رطوبتی بیشتری وارد منطقه شوند و بارشهای گستردهتر و مؤثرتری را رقم بزنند. به همین دلیل است که بسیاری از کارشناسان با دقت تحولات ماههای آینده را زیر نظر گرفتهاند.
آنچه این نقشه را بیش از پیش مورد توجه قرار داده، گستردگی محدوده ترسالی است. برخلاف برخی سالها که تنها بخشهای محدودی از منطقه سیگنال بارشهای بالاتر از نرمال را دریافت میکردند، این بار بخش وسیعی از خاورمیانه در پهنهای نسبتاً یکپارچه از شرایط مرطوب قرار گرفته است. چنین الگویی در صورت تثبیت، میتواند نه تنها بر وضعیت بارشها، بلکه بر منابع آبی، کشاورزی، سدها و حتی چشمانداز خشکسالی در بسیاری از مناطق تأثیرگذار باشد.
البته باید به این نکته مهم نیز توجه داشت که پیشبینیهای فصلی، پیشبینی قطعی نیستند. این نقشهها احتمال وقوع یک الگو را نشان میدهند و به معنای تضمین بارشهای سنگین یا ترسالی فراگیر نیستند. جزئیات دقیق بارشها، محل وقوع آنها و شدت سامانهها در ماههای آینده و با نزدیک شدن به فصل پاییز مشخص خواهد شد. با این حال، زمانی که یکی از معتبرترین مراکز پیشبینی جهان چنین سیگنال پررنگی را برای ایران و خاورمیانه نمایش میدهد، نمیتوان آن را نادیده گرفت.
در شرایطی که بسیاری از مناطق کشور طی سالهای اخیر با کمبود بارش، افت منابع آب زیرزمینی و خشکسالیهای پیاپی دستوپنجه نرم کردهاند، مشاهده چنین الگوهایی میتواند روزنهای از امید را ایجاد کند. شاید هنوز برای قضاوت نهایی زود باشد، اما آنچه فعلاً روی نقشههای جهانی دیده میشود، از احتمال شکلگیری پاییزی پربارشتر، فعالتر و متفاوتتر از سالهای اخیر حکایت دارد؛ پاییزی که میتواند یکی از مهمترین فصلهای آبوهوایی دهه اخیر برای ایران و خاورمیانه باشد.