جزئیات نظم جدید خلیج فارس؛ ایران چگونه گلوگاه اقتصاد جهان را به کنترل درآورد؟

به گزارش چندثانیه آنلاین به نقل از نشریه فارن افرز (Foreign Affairs)، این نشریه در مقاله‌ای تحلیلی با بررسی جزئیات و ابعاد پنهان بحران خاورمیانه، استراتژی ایران برای شکل‌دهی به «نظم جدید در خلیج فارس» و تغییر موازنه قدرت را واکاوی کرد. 

تشدید بی‌سابقه درگیری‌های نظامی میان ایران، آمریکا و اسرائیل، چشم‌انداز امنیتی خلیج فارس را به طور بنیادین دگرگون کرده و کشورهای عربی منطقه را در یک بن‌بست ژئوپلیتیک قرار داده است.

کشورهای حوزه خلیج فارس اکنون در موقعیتی دوگانه گرفتار شده‌اند؛ آن‌ها از یک سو نگران تسلط و هژمونی ایران بر منطقه هستند و از سوی دیگر، استقرار یک نظم جدیدِ تحت رهبری اسرائیل (مبتنی بر برتری نظامی و حملات پیش‌دستانه) را یک تهدید موجودیتی می‌دانند. 

تهران در واکنش به بمباران‌های آمریکا و اسرائیل، از جغرافیا به عنوان سلاح استفاده کرده و با مسدود کردن عملی تنگه هرمز، اهرم فشار خود را بر گلوگاه انرژی جهان به حداکثر رسانده است.

نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با صراحت اعلام کرده است که در حال پیاده‌سازی طرحی برای تثبیت یک «نظم جدید در خلیج فارس» است. 

در پاسخ به تهدیدهای دونالد ترامپ مبنی بر نابودی زیرساخت‌ها، پل‌ها و نیروگاه‌های ایران در صورت‌عدم بازگشایی این آب‌راه، سپاه در شبکه‌های اجتماعی تأکید کرد که تنگه هرمز هرگز به شرایط سابق بازنخواهد گشت. 

«محمدباقر قالیباف»، رئیس مجلس ایران، در همین راستا تأکید کرده است: «این جنگ بسیاری از روابط منطقه‌ای را تغییر خواهد داد و ما به شرایط پیش از جنگ برنمی‌گردیم». 

مقامات ایرانی استراتژی خود را بر مبنای تحمیل هزینه به رقبای منطقه‌ای بنا کرده و به صراحت نشان داده‌اند که هرگونه توافق امنیتی در آینده، مشروط به پذیرش شرایط تهران و تأمین منافع مشترک خواهد بود. 

«عباس عراقچی»، وزیر امور خارجه ایران، در واکنش به حملات به تهران نوشت: «بمباران پایتخت ما تأثیری بر توانایی جنگی ما ندارد؛ تمرکززدایی نظامی به ما اجازه می‌دهد زمان و نحوه پایان جنگ را خودمان تعیین کنیم». 

تهران با اجرای یک دیپلماسی اجبارآمیز و تاکتیکی، ترافیک تجاری در تنگه هرمز را برای بیشتر کشورها مختل کرده، اما شرکای استراتژیک خود مانند چین را از حملات مستثنی کرده و صادرات محدود خود را برای حفظ درآمدهایش ادامه می‌دهد. 

این انسداد استراتژیک، باعث افزایش شدید قیمت نفت، محصولات پتروشیمی و سایر کالاهای اساسی در جهان شده و رشد اقتصاد بین‌المللی را با خطر جدی مواجه کرده است. 

همزمان با این فشارهای میدانی، گزارش‌ها نشان می‌دهد که ایران برای ایجاد یک سازوکار جدید، مذاکراتی را با کشور عمان جهت مدیریت ترافیک دریایی آغاز کرده است. 

قانون‌گذاران در تهران نیز طرح‌هایی را در دست بررسی دارند که بر اساس آن، از کشتی‌های عبوری در تنگه هرمز عوارض و مالیات دریافت شود تا کنترل حاکمیتی ایران بر این آب‌راه تثبیت گردد. 

در مواجهه با این فشارها، اعضای شورای همکاری خلیج فارس (GCC) به شدت نگران پیامدهای اقتصادی هستند؛ چرا که حتی برخورد یک پهپاد سرگردان به یک هتل لوکس یا فرودگاه، می‌تواند صنعت توریسم و امنیت سرمایه‌گذاری خارجی آن‌ها را نابود کند. 

نویسنده مقاله نتیجه‌گیری می‌کند که ایران در تلاش است تا با استفاده از این جنگ به عنوان یک نقطه عطف تاریخی، دکترین دفاعی خود را تحکیم کرده و ساختار امنیتی خاورمیانه را برای دهه‌های آینده به نفع خود بازنویسی کند.