تفاهم تهران و واشنگتن؛ محدود به هرمز و محاصره دریایی؟
یک استاد دانشگاه میگوید در صورت شکلگیری تفاهم میان ایران و آمریکا، محور اصلی آن کاهش تنش در تنگه هرمز و محاصره دریایی خواهد بود، نه حل همه اختلافات.
واشنگتن مصمم است که از دستیابی ایران به سلاح هستهای جلوگیری کند. ترامپ نیز در پاسخ به سوال یک خبرنگار که پرسید آیا قصد دارد به نیروگاهها و پلهای ایران حمله کند؟ پاسخ داد «به شما نمیگویم ولی میتوانم این کار را انجام دهم.» این اظهارات و مواضع خصمانه در حالی رسانهای شد که مقامهای رسمی کشورمان بارها ضمن تاکید بر دیپلماسی صراحتا اعلام کردند که تحت فشار و بدون لحاظ شدن خطوط قرمز اعلامی و رسمیشان توافق نخواهند کرد.
به گزارش اعتماد، اهم اظهارات مجید محمدشریفی، استاد دانشگاه و کارشناس روابط بینالملل را بخوانید:
حملات اخیر آمریکا بهنظر اقدامی تلافیجویانه در واکنش به ادعای ساقط شدن بالگرد آمریکایی بوده است.
از نگاه ترامپ، حملات نظامی، فشار اقتصادی و تهدید، منافاتی با مذاکره ندارند و ابزار رسیدن به توافق بهتر محسوب میشوند.
شواهد نشان میدهد نه آمریکا و نه ایران تمایلی به گسترش درگیری به یک جنگ تمامعیار ندارند.
احتمالاً درگیریها در سطحی محدود، هدفمند و پایینتر از آستانه جنگ گسترده باقی خواهد ماند.
آتشبس فعلی شکننده است و عواملی مانند تنگه هرمز، محاصره دریایی و حضور نیروهای آمریکایی میتواند موجب تنشهای جدید شود.
آمریکا همچنان از ابزارهای حقوقی، اقتصادی و نظامی برای افزایش فشار بر ایران و کسب امتیاز بیشتر استفاده خواهد کرد.
حتی در صورت نزدیک شدن به یک تفاهم، انتظار نمیرود آمریکا از فشار در شورای حکام یا سایر اهرمهای خود صرفنظر کند.
احتمال صدور قطعنامه علیه ایران وجود دارد، هرچند ارجاع پرونده به شورای امنیت در شرایط فعلی بعید ارزیابی شده است.
از نگاه ترامپ، فشار و تهدید بهترین ابزار برای دستیابی به توافق هستند.
تفاهم احتمالی میان ایران و آمریکا بیشتر بر کاهش تنشهای فوری مانند تنگه هرمز و محاصره دریایی متمرکز خواهد بود.
بعید است تفاهم احتمالی به یک توافق جامع درباره مسائل هستهای، موشکی، منطقهای و اسرائیل تبدیل شود.
آمریکا از ابتدا به دنبال توافقی جامع درباره تمامی حوزههای اختلافی با ایران بوده است.
در صورت توافق اولیه، احتمال بازگشت تدریجی شرایط تنگه هرمز و کاهش تدریجی محاصره دریایی وجود دارد.
آمریکا احتمالاً حاضر به آزادسازی گسترده و مستقیم داراییهای بلوکهشده ایران نخواهد شد.
در بهترین حالت ممکن است بخشی از داراییها برای خرید کالاهای ضروری و تحت نظارت آزاد شود.
بهرغم برخی اختلافات جزئی میان آمریکا و اسرائیل، واشنگتن فعلاً تمایلی به ورود به یک جنگ جدید با ایران ندارد.
این توقف تنش به معنای حل اختلافات نیست، بلکه یک وقفه کوتاهمدت ناشی از شرایط خاص فعلی است.
اولویت فعلی آمریکا باز ماندن تنگه هرمز و حفظ ثبات بازار انرژی است.
حتی در صورت دستیابی به تفاهم، این تفاهم بسیار شکننده خواهد بود زیرا به مسائل اصلی اختلافی نمیپردازد.
ایران تنگه هرمز را یک اهرم مهم قدرت و ابزار چانهزنی میداند.
آمریکا تلاش میکند وابستگی خود به این اهرم را کاهش دهد و راهحلهای جایگزین پیدا کند.
روابط ایران با آمریکا، اسرائیل و برخی کشورهای منطقه همچنان بحرانی و شکننده توصیف شده است.
هیچ تفاهم کوتاهمدتی نمیتواند راهحل نهایی اختلافات عمیق موجود باشد.
پایان واقعی بحران مستلزم حل بنیادین اختلافات و ارائه تضمینهای امنیتی متقابل است.
ارائه چنین تضمینهایی از سوی آمریکا در شرایط فعلی دور از انتظار ارزیابی شده است.
ترامپ در قبال ایران یک راهبرد مرحلهای و تدریجی را دنبال میکند.
فشار اقتصادی، جنگهای محدود و انتظار برای نارضایتیهای داخلی بخشی از یک راهبرد واحد توصیف شدهاند.
پیشبینی شده فشار اقتصادی علیه ایران نهتنها کاهش نمییابد بلکه افزایش پیدا میکند.
اگر فشارها نتیجه مطلوب آمریکا را ایجاد نکنند و ایران قدرت نظامی خود را بازسازی کند، احتمال حمله نظامی مجدد وجود خواهد داشت.
احتمال وقوع یک حمله نظامی دیگر در آینده، حتی تا پایان سال میلادی، منتفی دانسته نشده است.
توقف فعلی بیشتر به دلیل شرایط داخلی آمریکا و اهداف کوتاهمدت مانند ثبات بازار انرژی و رویدادهای مهم بینالمللی عنوان شده است.
چرخه فشار اقتصادی، تهدید نظامی و حملات محدود تا زمان رسیدن به نوعی توازن و پذیرش متقابل منافع امنیتی ادامه خواهد یافت.
دستیابی به یک تفاهم پایدار به دلیل برداشت طرفها از موازنه قدرت بسیار دشوار ارزیابی شده است.
از نگاه آمریکا و متحدانش، همچنان برتری نظامی در اختیار آنها قرار دارد.
تا زمانی که این تصور از برتری نظامی وجود داشته باشد، گزینه جنگ از دستور کار خارج نخواهد شد.
جنگ زمانی کنار گذاشته میشود که طرف مقابل به این نتیجه برسد که هزینههای آن بیش از منافعش است.
به باور این تحلیل، هنوز چنین بازدارندگی مؤثری در ذهن آمریکا و اسرائیل شکل نگرفته است.
در نتیجه، گزینه نظامی همچنان در محاسبات آمریکا باقی خواهد ماند و در صورتعدم تحقق توافق جامع، امکان بازگشت تنش و حمله نظامی وجود دارد.