ظروف مسی؛ دوست سلامتی یا خطری برای بدن؟
برخلاف تصور رایج، دریافت بیشتر مس به معنای سلامت بیشتر نیست. پزشکان هشدار میدهند همانطور که کمبود مس میتواند مشکلساز باشد، دریافت بیش از اندازه آن نیز خطرناک است.
به گزارش گروه دانش و سلامت چندثانیه آنلاین: ظروف مسی از گذشته تا امروز جایگاه ویژهای در آشپزخانههای ایرانی داشتهاند. بسیاری از افراد معتقدند غذا پختن در این ظروف باعث ورود مس به بدن میشود و میتواند فوایدی مانند درمان کمخونی، رفع خستگی، تقویت سیستم ایمنی، افزایش انرژی، بهبود عملکرد مغز و حتی افزایش طول عمر داشته باشد. این باورها آنقدر فراگیر شدهاند که امروزه در بسیاری از فروشگاهها و وبسایتهای فروش ظروف آشپزخانه، این محصولات با عنوان «ظروف سلامتی» یا «راهی طبیعی برای تأمین مس بدن» تبلیغ میشوند.
اما آیا این ادعاها از نظر علمی درست هستند؟
متخصصان تغذیه و پزشکان میگویند پاسخ این سؤال، نه کاملاً مثبت است و نه کاملاً منفی. مس یکی از عناصر ضروری برای بدن انسان محسوب میشود و نقش مهمی در ساخت گلبولهای قرمز خون، تولید انرژی، عملکرد طبیعی مغز و اعصاب، تقویت سیستم ایمنی، تشکیل بافت همبند، ساخت کلاژن و جذب آهن ایفا میکند. به همین دلیل، کمبود شدید این ماده معدنی میتواند مشکلاتی مانند کمخونی، ضعف سیستم ایمنی، اختلالات عصبی و احساس خستگی ایجاد کند.
با این حال، نکته مهم این است که بدن انسان تنها به مقدار بسیار کمی مس نیاز دارد و این میزان در اغلب افراد از طریق یک رژیم غذایی متنوع بهراحتی تأمین میشود. مغزها، حبوبات، غلات کامل، قارچ، شکلات تلخ، غذاهای دریایی، جگر، دانهها و برخی سبزیجات از منابع طبیعی و غنی مس هستند و معمولاً نیاز روزانه بدن را برطرف میکنند.
آیا ظروف مسی باعث ورود مس به غذا میشوند؟
پاسخ کوتاه این است: بله، اما نه همیشه و نه به همان شکلی که تصور میشود.
بیشتر ظروف مسی استاندارد امروزی دارای یک پوشش داخلی از قلع یا استیل هستند. این پوشش برای جلوگیری از تماس مستقیم غذا با فلز مس طراحی شده است. اگر این لایه سالم باشد، مقدار بسیار ناچیزی مس وارد غذا میشود و نقش قابل توجهی در تأمین نیاز روزانه بدن ندارد.
اما زمانی که این پوشش بر اثر استفاده طولانیمدت، شستوشوی نامناسب یا ضربه آسیب ببیند، شرایط تغییر میکند. در این حالت، بهویژه هنگام پخت غذاهای اسیدی مانند خورشهای دارای لیموعمانی، رب گوجهفرنگی، آبلیمو، سرکه یا آبغوره، مقدار بیشتری از فلز مس وارد غذا میشود.
ورود بیش از حد مس؛ از یک ماده مفید تا یک خطر جدی
برخلاف تصور رایج، دریافت بیشتر مس به معنای سلامت بیشتر نیست. پزشکان هشدار میدهند همانطور که کمبود مس میتواند مشکلساز باشد، دریافت بیش از اندازه آن نیز خطرناک است.
مصرف زیاد مس ممکن است باعث تهوع، استفراغ، دلدرد، اسهال، سردرد، طعم فلزی در دهان و در موارد شدید، آسیب کبد و کلیه شود. در مسمومیتهای شدید، حتی اختلال در عملکرد اندامهای حیاتی نیز گزارش شده است.
هرگز از ظروف مسی بدون پوشش مناسب یا ظروفی که قلع داخلی آنها از بین رفته است، برای پخت غذا استفاده نشود. همچنین نگهداری طولانیمدت غذا، بهویژه غذاهای ترش و اسیدی، داخل این ظروف توصیه نمیشود.
آیا ظروف مسی کمخونی را درمان میکنند؟
یکی از رایجترین تبلیغات درباره ظروف مسی، تأثیر آنها بر درمان کمخونی است. اما پزشکان تأکید میکنند کمخونی دلایل مختلفی دارد؛ از کمبود آهن و ویتامین B12 گرفته تا کمبود اسید فولیک یا بیماریهای زمینهای.
اگرچه مس در متابولیسم آهن نقش دارد، اما تاکنون هیچ مطالعه علمی معتبر نشان نداده است که استفاده از ظروف مسی بتواند بهتنهایی کمخونی را درمان یا از آن پیشگیری کند. بنابراین جایگزین کردن درمان پزشکی با چنین ادعاهایی میتواند سلامت افراد را به خطر بیندازد.
درباره افزایش طول عمر و تقویت سیستم ایمنی چه؟
در فضای مجازی و برخی تبلیغات، ادعاهایی مانند «افزایش طول عمر»، «جوانسازی بدن»، «تقویت فوقالعاده سیستم ایمنی» یا «درمان خستگی مزمن» به ظروف مسی نسبت داده میشود.
تاکنون هیچ شواهد علمی قوی و معتبری وجود ندارد که این ادعاها را تأیید کند. سلامت بدن نتیجه مجموعهای از عوامل مانند تغذیه مناسب، خواب کافی، فعالیت بدنی، کنترل استرس، ترک سیگار و مراقبتهای پزشکی است و نمیتوان آن را به نوع ظرف پختوپز نسبت داد.
چگونه از ظروف مسی بهدرستی استفاده کنیم؟
متخصصان توصیه میکنند اگر از ظروف مسی استفاده میکنید، به چند نکته توجه داشته باشید:
- فقط از ظروفی استفاده کنید که پوشش داخلی سالم و بدون خراش داشته باشند.
- در صورت از بین رفتن لایه قلع، ظرف را دوباره قلعاندود کنید.
- غذاهای بسیار اسیدی را در ظروف مسی آسیبدیده نپزید.
- غذا را برای مدت طولانی داخل این ظروف نگهداری نکنید.
- برای شستوشو از مواد ساینده و زبر که به پوشش داخلی آسیب میزنند، استفاده نکنید.
ظروف مسی، اگر استاندارد باشند و بهدرستی از آنها استفاده شود، میتوانند گزینه مناسبی برای آشپزی باشند؛ اما برخلاف تبلیغات گسترده، معجزهگر نیستند. آنها نه کمخونی را درمان میکنند، نه باعث افزایش طول عمر میشوند و نه جایگزین یک رژیم غذایی سالم و سبک زندگی مناسب هستند.
استفاده صحیح از ظروف استاندارد، رعایت اصول تغذیه سالم و پرهیز از باورهای اغراقآمیزی است که پشتوانه علمی محکمی ندارند. گاهی یک تبلیغ جذاب میتواند باورهای نادرستی را سالها در ذهن مردم ماندگار کند، اما علم همواره بر پایه شواهد سخن میگوید، نه بر اساس تبلیغات.