راز چشمهای آبی بُتون؛ وقتی ژنها رنگ نگاه را تغییر میدهند
وقتی میزان یا نحوه توزیع این رنگدانه در عنبیه متفاوت باشد، رنگ چشم نیز میتواند تغییر کند. به همین دلیل، در برخی مبتلایان به این سندرم، چشمها ممکن است آبی بسیار روشن، خاکستری یا دارای تفاوت قابلتوجه بین دو چشم باشند. حتی گاهی بخشی از یک عنبیه با بخش دیگر تفاوت رنگ دارد؛ پدیدهای که به آن هتروکرومی گفته میشود.
زهرا شفیعی در چندثانیه آنلاین نوشت: در جزیره بُتون در اندونزی، برخی از اعضای جامعه بُتون با ویژگی ظاهری بسیار نادری دیده میشوند؛ چشمهایی به رنگ آبی روشن و گاهی بسیار درخشان که در میان ویژگیهای ظاهری معمول این منطقه، تفاوتی چشمگیر ایجاد میکند. تصاویر این افراد در سالهای اخیر بارها در شبکههای اجتماعی و رسانههای مختلف منتشر شده و توجه کاربران سراسر جهان را به خود جلب کرده است.
اما پشت این چشمهای غیرمعمول، تنها یک تفاوت ظاهری ساده قرار ندارد. در برخی افراد، این ویژگی با سندرم واردنبورگ (Waardenburg syndrome) ارتباط دارد؛ یک اختلال ژنتیکی نادر که میتواند بر سلولهای تولیدکننده ملانین، یعنی رنگدانه اصلی مسئول ایجاد رنگ در چشم، پوست و مو، تأثیر بگذارد.
وقتی میزان یا نحوه توزیع این رنگدانه در عنبیه متفاوت باشد، رنگ چشم نیز میتواند تغییر کند. به همین دلیل، در برخی مبتلایان به این سندرم، چشمها ممکن است آبی بسیار روشن، خاکستری یا دارای تفاوت قابلتوجه بین دو چشم باشند. حتی گاهی بخشی از یک عنبیه با بخش دیگر تفاوت رنگ دارد؛ پدیدهای که به آن هتروکرومی گفته میشود.
یکی از نکات جالب درباره این ویژگی آن است که آبی بودن چشمها لزوماً به معنای وجود یک بیماری نیست. رنگ چشم به عوامل ژنتیکی متعددی وابسته است و چشمهای آبی میتوانند کاملاً طبیعی باشند. با این حال، وقتی تغییر رنگ چشم همراه با مجموعهای از ویژگیهای خاص دیگر دیده شود، ممکن است با یک اختلال ژنتیکی مانند واردنبورگ ارتباط داشته باشد.
ماجرا حتی فراتر از ظاهر چشمهاست. برخی انواع سندرم واردنبورگ میتوانند با کمشنوایی مادرزادی همراه باشند. دلیل آن این است که بعضی از ژنهای درگیر در این سندرم فقط در ایجاد رنگدانه نقش ندارند، بلکه در شکلگیری و عملکرد برخی سلولهای مهم گوش داخلی نیز مؤثر هستند.
در بعضی افراد، نشانههای دیگری مانند تغییرات رنگ مو، وجود یک دسته موی سفید از بدو تولد یا برخی تفاوتهای ظاهری در ساختار صورت نیز ممکن است دیده شود. البته شدت و ترکیب این ویژگیها در افراد مختلف یکسان نیست و همه افراد دارای این سندرم، تمام علائم را تجربه نمیکنند.
نکته مهم درباره جامعه بُتون این است که نباید هر فرد چشمآبی در این منطقه را مبتلا به سندرم واردنبورگ دانست. تصاویر منتشرشده در فضای مجازی معمولاً فقط ظاهر افراد را نشان میدهند و تشخیص یک اختلال ژنتیکی نیازمند بررسی پزشکی و ژنتیکی است.
با این حال، وجود نمونههایی از چشمهای آبی بسیار روشن در میان برخی افراد بُتون، به یکی از نمونههای جذاب برای نشان دادن تنوع ژنتیکی انسان تبدیل شده است؛ تنوعی که میتواند باعث شود یک ویژگی ظاهری بسیار متفاوت، در یک خانواده یا جمعیت خاص بیشتر دیده شود.
شاید به همین دلیل است که تصاویر این افراد در نگاه اول برای بسیاری از کاربران باورکردنی نیست؛ چشمهایی با رنگ آبی بسیار روشن، بدون لنز و بدون ویرایش تصویری، میتوانند نتیجه تفاوتهایی باشند که در سطح DNA شکل گرفتهاند.
بدن انسان حاصل میلیونها سال تغییر و ترکیب ژنتیکی است و گاهی یک تفاوت در یک مسیر ژنتیکی میتواند اثری کاملاً قابل مشاهده روی ظاهر انسان ایجاد کند.
چشمهای آبی بُتون فقط یک پدیده عجیب و زیبا نیستند؛ آنها نمونهای دیدنی از این واقعیتاند که پشت هر ویژگی ظاهری، داستانی پیچیده از ژنها، سلولها و نحوه شکلگیری بدن انسان وجود دارد.
شاید چشمها پنجره روح نامیده شوند، اما در اینجا میتوان گفت پنجرهای به دنیای ژنتیک انسان هم هستند.