راز بینیِ یکطرفه؛ چرا گاهی فقط یک سوراخ بینی میگیرد؟
اگر یک روز متوجه شدید سوراخ راست بینیتان گرفته و چند ساعت بعد سوراخ چپ چنین حالتی پیدا کرده است، لزوماً اتفاق نگرانکنندهای رخ نداده؛ ممکن است بینی شما صرفاً چرخه طبیعی خود را طی کند.
گروه دانش و سلامت چندثانیه آنلاین نوشت:
حتماً برای شما هم پیش آمده که ناگهان متوجه شوید یک سوراخ بینیتان تقریباً گرفته است، در حالی که از طرف دیگر بهراحتی نفس میکشید. شاید حتی بعد از چند ساعت، بدون اینکه دارویی مصرف کرده باشید یا اقدامی انجام دهید، این وضعیت برعکس شده باشد. این تغییر برای بسیاری از افراد آنقدر معمول است که ممکن است تصور کنند بینیشان دچار مشکل شده است؛ در حالی که در بسیاری از مواقع، آنچه احساس میکنند نتیجه یکی از فرایندهای طبیعی بدن است.
بینی انسان قرار نیست در تمام ساعات شبانهروز از هر دو طرف با شدت یکسان هوا را عبور دهد. بدن بهطور طبیعی جریان خون و میزان تورم بافتهای داخل بینی را تنظیم میکند و در نتیجه، یکی از حفرههای بینی برای مدتی کمی تنگتر و دیگری بازتر میشود. این روند «چرخه بینی» نام دارد و میتواند بدون آنکه فرد متوجه شود، در طول روز چندین بار تغییر کند.
عامل اصلی این اتفاق، ساختارهایی در داخل بینی به نام شاخکهای بینی هستند. شاخکها سطح داخلی بینی را پوشاندهاند و سرشار از رگهای خونیاند. سیستم عصبی خودکار بدن میتواند باعث پرخونتر شدن بافتهای یک سمت و کاهش نسبی تورم در سمت دیگر شود. به این ترتیب، مقاومت مسیر عبور هوا در دو طرف بینی تغییر میکند. پس از مدتی نیز وضعیت میتواند جابهجا شود و طرف مقابل سهم بیشتری از جریان هوا را عبور دهد.
این سازوکار فقط یک تغییر تصادفی نیست. جریان هوا در بینی باید گرم، مرطوب و تا حدی تصفیه شود و ساختار بینی در انجام همین وظایف نقش دارد. بنابراین تفاوت موقت در میزان عبور هوا از دو طرف، بخشی از عملکرد طبیعی دستگاه تنفسی محسوب میشود. نکته مهم این است که گرفتگی طبیعی معمولاً ثابت نمیماند؛ یعنی ممکن است یک طرف برای مدتی غالب باشد و بعد، طرف دیگر بازتر شود.
وضعیت بدن نیز میتواند این تفاوت را محسوستر کند. وقتی فرد به پهلو دراز میکشد، ممکن است به دلیل تغییرات جریان خون و اثر وضعیت بدن، سمت پایینتر بینی متورمتر احساس شود. به همین دلیل بعضی افراد هنگام خواب تصور میکنند یک سوراخ بینیشان کاملاً بسته شده است، اما با تغییر پهلو یا پس از مدتی، تنفس از همان سمت بهتر میشود. این تغییرپذیری یکی از نشانههایی است که بیشتر با یک فرایند طبیعی سازگار است.
اما گرفتگی یکطرفه همیشه طبیعی نیست. تفاوت اصلی میان چرخه طبیعی بینی و یک مشکل پزشکی، در ماندگاری، شدت و علائم همراه آن دیده میشود. اگر گرفتگی هر چند وقت یکبار ایجاد شود، بعد از مدتی کاهش پیدا کند و حتی جای خود را به گرفتگی طرف مقابل بدهد، معمولاً جای نگرانی زیادی وجود ندارد. اما اگر یک طرف بینی برای هفتهها یا ماهها تقریباً همیشه گرفته باشد و این وضعیت با تغییر وضعیت بدن یا گذشت زمان برطرف نشود، احتمال وجود یک عامل ساختاری یا التهابی بیشتر میشود.
یکی از علتهای شایع چنین گرفتگی پایداری، انحراف تیغه بینی است. تیغهای که دو حفره بینی را از یکدیگر جدا میکند، در برخی افراد به یک سمت منحرف است و میتواند فضای عبور هوا را در همان طرف محدود کند. در این حالت، برخلاف چرخه طبیعی بینی، گرفتگی معمولاً یک الگوی ثابتتر دارد و ممکن است فرد برای مدت طولانی احساس کند یک سمت بینیاش بهتر از طرف دیگر نفس میکشد.
آلرژی و التهاب مخاط بینی نیز میتوانند وضعیت را متفاوت کنند. در این شرایط، بافت داخل بینی متورم میشود و عبور هوا کاهش پیدا میکند. معمولاً علائمی مانند عطسه، آبریزش، خارش بینی یا احساس گرفتگی در هر دو طرف نیز ممکن است وجود داشته باشد؛ هرچند شدت علائم میتواند بین دو سمت متفاوت باشد. سرماخوردگی و عفونتهای تنفسی نیز از عوامل موقتی هستند که میتوانند چرخه طبیعی بینی را بسیار محسوستر کنند.
در برخی افراد، پولیپ بینی یا دیگر مشکلات ساختاری داخل بینی نیز میتواند باعث انسداد شود. چنین گرفتگیای معمولاً مانند چرخه طبیعی نیست که مرتباً از یک طرف به طرف دیگر منتقل شود. اگر انسداد پایدار باشد و با گذشت زمان تغییری نکند، بهویژه اگر همراه با کاهش حس بویایی یا مشکلات طولانیمدت تنفسی باشد، بررسی توسط پزشک میتواند علت اصلی را مشخص کند.
علائم همراه، اهمیت زیادی دارند. گرفتگی مداوم یک طرف بینی همراه با خونریزیهای مکرر، ترشح بدبو یا غیرعادی، درد یا فشار قابلتوجه در صورت، کاهش محسوس بویایی یا بدتر شدن تدریجی انسداد دیگر چیزی نیست که بهتر باشد صرفاً به «گرفتگی معمول بینی» نسبت داده شود. این علائم لزوماً به معنای وجود بیماری جدی نیستند، اما نشان میدهند که علت گرفتگی باید دقیقتر بررسی شود.
حتی زمان بروز گرفتگی هم میتواند سرنخ بدهد. گرفتگیای که هنگام خواب و با تغییر پهلو جابهجا میشود، بیشتر با تغییرات طبیعی جریان خون و چرخه بینی هماهنگ است؛ در حالی که گرفتگیای که تقریباً همیشه در همان سمت باقی میماند، بدون توجه به وضعیت بدن، بیشتر نیازمند بررسی علت زمینهای است.
بنابراین، اگر یک روز متوجه شدید سوراخ راست بینیتان گرفته و چند ساعت بعد سوراخ چپ چنین حالتی پیدا کرده است، لزوماً اتفاق نگرانکنندهای رخ نداده؛ ممکن است بینی شما صرفاً چرخه طبیعی خود را طی کند. اما اگر همیشه یک سمت بینی بسته است، این گرفتگی مدت زیادی باقی میماند یا با خونریزی، درد، ترشح غیرعادی یا کاهش بویایی همراه شده است، دیگر نباید آن را صرفاً بخشی از چرخه طبیعی بینی دانست.
مرز میان این دو وضعیت، در واقع چندان پیچیده نیست: گرفتگی طبیعی معمولاً تغییر میکند؛ انسداد ناشی از مشکل ساختاری یا بیماری معمولاً پایدارتر است. شناخت همین تفاوت ساده میتواند کمک کند گرفتگیهای معمولی را بیدلیل جدی نگیریم و در مقابل، علائمی را که واقعاً ارزش بررسی پزشکی دارند، نادیده نگذاریم.