۹ تغییر در دهان و لب ها که نشانه کمبود ویتامین B12 است

ویتامین B۱۲ یا کوبالامین به بدن کمک می‌کند سلول‌ها و بافت‌های سالم را بسازد و بازسازی کند. از آنجا که سلول‌های داخل دهان سریع‌تر از بسیاری از بخش‌های دیگر بدن رشد می‌کنند و جایگزین می‌شوند، دهان اغلب یکی از اولین قسمت‌هایی است که نشانه‌های کمبود ویتامین B۱۲ در آن دیده می‌شود. 

۱. التهاب دهان

سلول‌های بدن برای کپی‌کردن درست DNA به ویتامین B۱۲ نیاز دارند. دهان یکی از بخش‌هایی است که بیشترین نیاز را به این فرایند دارد، چون به‌طور مداوم سلول‌های قدیمی را از دست می‌دهد و سلول‌های تازه جایگزین آن‌ها می‌شوند. وقتی سطح B۱۲ کاهش پیدا می‌کند، بدن نمی‌تواند DNA لازم برای جایگزینی این سلول‌ها را به‌درستی تولید کند و در نتیجه بافت دهان نازک‌تر و ضعیف‌تر می‌شود. 

با ضعیف‌شدن این بافت، دهان بخشی از سد محافظتی خود را در برابر میکروب‌ها، غذاهای اسیدی و عوامل تحریک‌کننده از دست می‌دهد. این وضعیت می‌تواند باعث استوماتیت یا همان التهاب دهان شود. التهاب ممکن است با تحریک، قرمزی و ورم همراه باشد و گونه‌ها، لثه‌ها، زبان، لب‌ها و سقف دهان را درگیر کند. 

۲. احساس سوزش روی زبان یا داخل دهان

ویتامین B۱۲ به حفظ سطح زبان و پوشش محافظ اطراف اعصاب دهان کمک می‌کند. وقتی این پوشش نازک می‌شود، اعصاب ممکن است پیام‌های اشتباه ارسال کنند و حتی بدون وجود عامل تحریک‌کننده، احساس ناراحتی ایجاد شود. 

این اختلال می‌تواند باعث گلوسودینیا شود؛ حالتی که با سوزش یا گزگز زبان و دهان همراه است. همچنین ممکن است هنگام غذا خوردن یا بلعیدن، احساس ناراحتی داشته باشید. 

سوزش زبان و دهان یکی از شایع‌ترین علائم کمبود ویتامین B۱۲ است و معمولا پیش از آنکه قرمزی یا تورم واضحی در دهان دیده شود، بروز می‌کند. 

۳. زبان قرمز، متورم و صاف

زبان علاوه بر پوشش محافظ، دارای برجستگی‌های بسیار کوچکی به نام پاپیلاست؛ همان برجستگی‌هایی که به زبان بافت و ظاهر طبیعی می‌دهند. وقتی بدن به‌اندازه کافی ویتامین B۱۲ نداشته باشد، پوشش محافظ نازک می‌شود و پاپیلاها نمی‌توانند با سرعت کافی دوباره رشد کنند و جایگزین سلول‌های قدیمی شوند. 

این وضعیت می‌تواند باعث گلوسیت یا التهاب زبان شود. در این حالت ممکن است زبان شما این ویژگی‌ها را داشته باشد: 

قرمز، بنفش یا بسیار پررنگ، شبیه گوشت خام

دردناک یا حساس، به‌ویژه بعد از خوردن غذاهای تند

متورم

اگر پاپیلاها به کوچک‌شدن ادامه دهند و در نهایت از بین بروند، ممکن است زبان بافت طبیعی خود را از دست بدهد و نازک، صاف، براق و بدون برجستگی به نظر برسد. این وضعیت با نام گلوسیت آتروفیک نیز شناخته می‌شود. 

۴. لکه‌های قرمز در دهان یا روی زبان

کمبود ویتامین B۱۲ ممکن است با ایجاد لکه‌های قرمز روشن در بخش‌های مختلف دهان همراه باشد، از جمله: 

سقف دهان

داخل گونه‌ها

زیر زبان

این لکه‌ها ممکن است به شکل نوار، خط یا فرم‌های نامنظم دیده شوند. گاهی این نواحی نسبت به بافت اطراف، صاف‌تر یا براق‌تر به نظر می‌رسند. 

۵. زخم‌های دهانی

استوماتیت آفتی عودکننده اصطلاح پزشکی برای زخم‌های دردناک دهانی است که بارها تکرار می‌شوند. این زخم‌ها معمولا کوچک، سطحی و دردناک هستند و اغلب مرکز سفید یا زردرنگ دارند که دور آن یک حلقه قرمز روشن دیده می‌شود. ممکن است این زخم‌ها را داخل گونه‌ها، داخل لب‌ها یا روی زبان مشاهده کنید. 

دلایل زیادی می‌تواند باعث ایجاد یک یا دو زخم در دهان شود. اما اگر این زخم‌ها زیاد تکرار می‌شوند و مدت طولانی باقی می‌مانند، کمبود ویتامین B۱۲ می‌تواند یکی از علت‌های زمینه‌ای باشد. 

۶. تغییر حس چشایی

کمبود ویتامین B۱۲ ممکن است روی جوانه‌های چشایی، به‌خصوص جوانه‌های بزرگ‌تر در قسمت انتهایی زبان، و همچنین اعصابی که پیام‌های مربوط به طعم را به مغز منتقل می‌کنند اثر بگذارد. 

این وضعیت می‌تواند باعث دیس‌گوزیا شود؛ یعنی تغییر مداوم و غیرطبیعی در طعم دهان. برخی افراد این طعم را فلزی، تلخ، ناخوشایند یا شور توصیف می‌کنند. تغییر در جوانه‌های چشایی همچنین ممکن است باعث هیپوگوزیا شود؛ حالتی که در آن غذاها بی‌مزه، کم‌طعم یا کسل‌کننده به نظر می‌رسند. 

اگر کاهش حس چشایی رخ دهد، معمولا کمی بعد از احساس سوزش در دهان ظاهر می‌شود. علاوه بر تغییر طعم، ممکن است ترک‌های عمیق یا شیارهایی روی سطح زبان نیز دیده شود. 

۷. ترک‌خوردگی یا خشکی لب‌ها

کمبود ویتامین B۱۲ ممکن است باعث التهاب و درد لب‌ها شود؛ لب‌هایی که قرمز، خشک یا ترک‌خورده به نظر می‌رسند. این وضعیت از نظر پزشکی کیلیت نام دارد. 

این مشکل ممکن است کل لب‌ها را درگیر کند یا فقط در گوشه‌های دهان دیده شود. اگر ترک و التهاب در گوشه‌های لب ایجاد شود، به آن کیلیت زاویه‌ای گفته می‌شود که معمولا در دو طرف دهان رخ می‌دهد. 

۸. خشکی دهان

اگر کمبود ویتامین B۱۲ روی اعصاب یا غدد بزاقی اثر بگذارد، ممکن است دچار خشکی دهان یا زروستومیا شوید. در این حالت دهان ممکن است خشک، چسبنده یا ناراحت‌کننده احساس شود و صحبت‌کردن یا بلعیدن را سخت‌تر کند. 

۹. گزگز زبان یا خارش دهان

مشابه حالتی که در احساس سوزش رخ می‌دهد، با کاهش محافظت عصبی، اعصاب ممکن است پیام‌های اشتباه بفرستند یا حساس‌تر شوند. این اختلال می‌تواند باعث بی‌حسی یا گزگز زبان شود که با نام پارستزی زبانی شناخته می‌شود. 

این احساس ممکن است شبیه سوزن‌سوزن شدن، مورمور شدن یا خواب‌رفتگی زبان باشد. اگرچه کمتر شایع است، برخی افراد ممکن است خارش زبان یا خارش داخل دهان را نیز تجربه کنند. 

اگر این علائم را دیدید چه کاری باید انجام دهید؟ 

اگر این نشانه‌ها را مشاهده کردید، به‌ویژه اگر چند علامت هم‌زمان دارید یا این علائم مدام برمی‌گردند، بهتر است با پزشک یا ارائه‌دهنده خدمات درمانی مشورت کنید. ممکن است برای بررسی دقیق‌تر، آزمایش‌های خون زیر درخواست شود: 

سطح ویتامین B۱۲ و فولات یا B9: میزان هر یک از این ویتامین‌های گروه B را در خون اندازه‌گیری می‌کند. 

هموگلوبین و هماتوکریت: نشان می‌دهد خون تا چه حد می‌تواند اکسیژن را حمل کند؛ سطح پایین آن‌ها ممکن است نشانه کم‌خونی مرتبط با B۱۲ باشد. 

میانگین حجم گلبول‌های قرمز یا MCV: اندازه گلبول‌های قرمز خون را بررسی می‌کند؛ بزرگ‌تر بودن گلبول‌های قرمز از حد طبیعی می‌تواند نشانه کمبود باشد. 

متیل‌مالونیک اسید یا MMA و هموسیستئین: شاخص‌های حساس‌تری هستند که حتی زمانی که سطح معمول B۱۲ طبیعی به نظر می‌رسد، می‌توانند کمبود را نشان دهند. 

طبیعی بودن سطح B۱۲ به‌تنهایی همیشه کمبود را رد نمی‌کند. به همین دلیل پزشک برای تشخیص، علاوه بر نتایج آزمایش، علائم، وضعیت جسمی و داروهای مصرفی شما را نیز در نظر می‌گیرد. 

درمان به علت اصلی کمبود بستگی دارد. اگر مشکل از رژیم غذایی باشد، ممکن است پزشک مصرف غذاهای سرشار از B۱۲ یا مکمل خوراکی را توصیه کند. اما بیشتر موارد کمبود ویتامین B۱۲ به‌جای کمبود غذایی، به مشکلات جذب مربوط می‌شود. در این شرایط، پزشک ممکن است داروهای شما را تنظیم کند، B۱۲ خوراکی با دوز بالا تجویز کند یا تزریق این ویتامین را پیشنهاد دهد.