در خزر چه می گذرد

عبدالرضا خزایی در چندثانیه آنلاین نوشت: با کشف دو لاشه دیگر از فوک خزری در سواحل مازندران، شمار تلفات این گونه به ۱۴ رسیده است؛ عددی که دیگر نمی‌شود آن را در قالب «اتفاقات پراکنده» توضیح داد. این مرگ‌ها در بازه‌ای کوتاه، در یک جغرافیای مشترک و برای یک گونه واحد رخ داده‌اند، اما هنوز هیچ روایت قطعی و قابل اتکایی از چرایی آن روی میز نیست؛ فقط مجموعه‌ای از احتمال‌ها.

فوک خزری، تنها پستاندار دریای خزر، در موقعیتی قرار دارد که هر تلفات، به معنای کاهش یک جمعیت شکننده است، نه صرفاً حذف یک فرد. با این حال، مواجهه با این رخدادها همچنان در سطح گزارش‌های میدانی و توضیحات محتاطانه باقی مانده است؛ توضیحاتی که بیشتر شبیه دور زدن مسئله‌اند تا روشن کردن آن.

مسئله فقط «مرگ فوک‌ها» نیست، مسئله ناتوانی در پاسخ دادن به یک الگوی تکرارشونده است. وقتی یک پدیده در چند نقطه ساحلی و در چند نوبت تکرار می‌شود، اما خروجی نهایی همچنان «در دست بررسی» است، مشکل از خود پدیده فراتر می‌رود.

دریای خزر سال‌هاست تحت فشار هم‌زمان چند عامل قرار دارد؛ آلودگی‌های صنعتی و شهری، کاهش منابع غذایی، تغییرات دمایی و فشار فعالیت‌های انسانی. اما نکته اینجاست که هیچ‌کدام از این عوامل به‌تنهایی توضیح‌دهنده این موج مرگ نیستند. آنچه دیده می‌شود، بیشتر شبیه هم‌پوشانی چند اختلال است؛ اختلالی که سال‌هاست درباره آن داده دقیق، شفاف و عمومی منتشر نشده.

در چنین شرایطی، تکرار مرگ‌ها تبدیل به مسئله اصلی نیست؛ تکرار «ناتمام ماندن پاسخ» مسئله اصلی است. هر بار گزارش‌ها ثبت می‌شوند، اما به نقطه‌ای نمی‌رسند که بتوان بر اساس آن تصمیم گرفت، اصلاح کرد یا حتی مسئولیتی را روشن کرد.

خزر در سکوت تغییر می‌کند و این سکوت، فقط در آب نیست؛ در فاصله میان داده و اعلام، میان مشاهده و تصمیم، و میان رخداد و پاسخ شکل گرفته است.اگر قرار باشد این ماجرا از سطح خبرهای دوره‌ای عبور کند، نقطه شروعش نه «کشف لاشه بعدی»، بلکه پایان دادن به وضعیت بلاتکلیف فعلی است؛ وضعیتی که در آن، مرگ‌ها ثبت می‌شوند اما فهم نمی‌شوند.