روند تحول ثبت اختراعات در خاورمیانه؛ صعود ایران و گسترش رقابت منطقهای
اگرچه ایران در اکثر سالهای دو دهه اخیر رتبه اول را حفظ کرده، اما ورود فعالانه کشورهایی نظیر قطر، عمان و عراق در سالهای پایانی، نشاندهنده شکلگیری یک اکوسیستم رقابتیتر در کل منطقه است.
به گزارش گروه علم و تکنولوژی چندثانیه آنلاین:
بر اساس بررسیهای آماری و تحلیل دادههای استخراجشده از این ویدئو، رقابت علمی و فناورانه در منطقه خاورمیانه طی چهار دهه اخیر دستخوش تحولات بنیادین شده است. این گزارش اختصاصی که بازه زمانی ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۱ را پوشش میدهد، نشاندهنده یک ماراتن تکنولوژیک است که در آن، جایگاه قدرتهای سنتی منطقه بهتدریج توسط بازیگران نوظهور به چالش کشیده شده و نقشه نوآوری در این پهنه جغرافیایی بازطراحی گشته است.
در سالهای آغازین این بررسی، یعنی دهه ۸۰ میلادی، اسرائیل با اختلافی معنادار پیشتاز بلامنازع ثبت اختراعات در منطقه بود. در آن دوره، فاصله تکنولوژیک میان رتبه اول و سایر کشورهای منطقه بسیار زیاد به نظر میرسید و کشورهایی نظیر ایران و ترکیه در پلههای بسیار پایینتری قرار داشتند. ثبات رتبهها در این سالها نشاندهنده یک ساختار ایستا در حوزه مالکیت معنوی بود که تغییر در آن غیرممکن به نظر میرسید.
نقطه عطف این گزارش آماری، ورود به دهه ۲۰۰۰ میلادی است؛ جایی که ایران با یک جهش خیرهکننده و رشد تصاعدی، معادلات را برهم زد. دادههای متحرک نشان میدهند که ایران با سرعتی غیرمنتظره از رقبای خود پیشی گرفت و در اواسط این دهه توانست جایگاه نخست را از آن خود کند. این صعود سریع، نشاندهنده یک شیفت پارادایم در اولویتهای علمی و تمرکز بر توسعه دانشبنیان در ساختار دانشگاهی و صنعتی ایران است.
در ادامه این رقابت، ترکیه نیز خود را به عنوان یک مدعی جدی تثبیت کرد. در حالی که ایران جایگاه صدرنشینی خود را تثبیت میکرد، ترکیه با رشدی مداوم و پایدار توانست خود را به عنوان رقیب اصلی در تعقیب ایران معرفی کند. از سوی دیگر، ورود کشورهای حاشیه خلیج فارس، بهویژه عربستان سعودی و امارات، در دهه اخیر نشاندهنده بیداری تکنولوژیک در این کشورها و تلاش برای کاهش وابستگی به اقتصاد نفتی از طریق ثبت داراییهای فکری است.
تحلیل جزئیات بصری این گزارش، از جمله نمودارهای دایرهای و نقشههای حرارتی که در حاشیه تصویر قرار دارند، گویای آن است که توزیع نوآوری در خاورمیانه از حالت تکقطبی خارج شده و به سمتی چندقطبی حرکت کرده است. اگرچه ایران در اکثر سالهای دو دهه اخیر رتبه اول را حفظ کرده، اما ورود فعالانه کشورهایی نظیر قطر، عمان و عراق در سالهای پایانی، نشاندهنده شکلگیری یک اکوسیستم رقابتیتر در کل منطقه است.
در نهایت، دادههای سال ۲۰۲۱ به عنوان آخرین ایستگاه این بررسی، تصویری از تثبیت قدرتهای نوین را ارائه میدهند. ایران همچنان بر سکوی نخست ایستاده است، اما کاهش فاصله رقبا هشدار میدهد که حفظ پیشتازی در دنیای پرشتاب فناوری مستلزم استمرار در سرمایهگذاریهای زیرساختی است. این گزارش آماری بهوضوح ثابت میکند که جغرافیای نوآوری در خاورمیانه دیگر محدود به مرزهای گذشته نیست و وارد فصلی تازه از رقابتهای دانشمحور شده است.