خاموشی پتروشیمی جم چه صنایعی را مختل میکند؟
با توقف تولید در پتروشیمیهای عسلویه پس از حمله ۱۷ فروردین و از کار افتادن زیرساختهای حیاتی، نقش شرکتهایی مانند پتروشیمی جم بیش از هر زمان دیگری برجسته شده است؛ شرکتی که با رشد تولید طی سال ۱۴۰۴ توانسته بود جهش ۴۰ درصدی درآمد را ثبت کند.
از نهم اسفند ۱۴۰۴ ایران درگیر یک جنگ تحمیلی از سوی دشمن آمریکا و رژیم صهیونیستی شده و این درگیری به یکی از مهمترین شریانهای اقتصادی کشور آسیب زیادی وارد کرده است. حمله به منطقه عسلویه و آسیب به زیرساختهای حیاتی پتروشیمی در ۱۷ فروردین امسال، نهتنها تولید را مختل کرده بلکه زنجیره تامین صنعت پتروشیمی را نیز با شوکی کمسابقه مواجه ساخته است؛ شوکی که اهمیت بازیگرانی مانند پتروشیمی جم را بیش از گذشته برجسته میکند.
به گزارش تجارت نیوز، حمله روز ۱۷ فروردین به منطقه عسلویه و آسیب به چند شرکت کلیدی مستقر در این محدوده، از جمله مبین انرژی و دماوند انرژی، عملا باعث توقف کامل فعالیت این قطب بزرگ پتروشیمی کشور شده است. در این میان، نقش مبین و دماوند بهعنوان دو گلوگاه اصلی یوتیلیتی در عسلویه بیش از هر زمان دیگری نمایان شده است.
این دو مجموعه بخش عمدهای از برق، بخار، آب صنعتی، هوای فشرده و سایر خدمات زیرساختی مجتمعهای پتروشیمی را تامین میکنند. به همین دلیل، هرگونه اختلال در فعالیت آنها بهسرعت به سایر واحدهای تولیدی سرایت کرده و عملا زنجیره تولید را متوقف میکند؛ اتفاقی که پس از این حمله بهوضوح رخ داد.
پتروشیمیها؛ بازیگران کلیدی در میدان بحران
در چنین شرایطی، اهمیت مجتمعهایی مانند پتروشیمی جم بیش از گذشته نمایان میشود. این شرکت که در منطقه عسلویه مستقر است، سهم قابلتوجهی در تولید محصولات پلیمری کشور دارد. برآوردها نشان میدهد، ظرفیت تولید پلیمر در کشور حدود ۹ تا ۱۰ میلیون تن است که از این میزان، سهم منطقه عسلویه حدود ۳.۵ تا ۴ میلیون تن برآورد میشود؛ یعنی رقمی در حدود ۳۵ تا ۴۵ درصد از ظرفیت کل کشور.
در این میان، پتروشیمی جم بهعنوان یکی از بازیگران اصلی این هاب، نقش پررنگی در تامین این ظرفیت دارد. به همین دلیل، هرگونه اختلال در زیرساختهای منطقه، نهتنها تولید این شرکت بلکه بخش قابلتوجهی از عرضه محصولات پلیمری کشور را تحت تاثیر قرار میدهد؛ موضوعی که در شرایط جنگی میتواند تبعاتی فراتر از صنعت و حتی در سطح کلان اقتصاد بههمراه داشته باشد. عملکرد سال ۱۴۰۴ پتروشیمی جم اهمیت این شرکت را در صنعت پلیمر به خوبی نشان میدهد.
پتروشیمی جم؛ گلوگاه راهبردی زنجیره ارزش پتروشیمی
در میانه زنجیره پیچیده و بههمپیوسته صنعت پتروشیمی ایران، شرکت پتروشیمی جم بهعنوان بزرگترین واحد الفینی کشور، نقشی فراتر از یک تولیدکننده ایفا میکند؛ نقشی که استمرار آن، مستقیماً با پایداری تولید پلیمر و صنایع پاییندستی گره خورده است. این شرکت با بهرهبرداری از بزرگترین واحد الفین کشور و یکی از بزرگترین واحدهای الفینی جهان، به یکی از ستونهای اصلی زنجیره ارزش پتروشیمی ایران تبدیل شده است.
واحد الفین این شرکت با ظرفیت اسمی سالانه حدود یک میلیون و ۳۲۰ هزار تن اتیلن و حدود ۳۰۵ هزار تن پروپیلن، در مقطعی نهتنها بزرگترین واحد الفینی ایران، بلکه یکی از بزرگترین واحدهای الفینی جهان بهشمار میرفت. خوراک این واحد عمدتاً از اتان و برشهای سبک تأمین میشود و محصولات آن، شریان حیاتی دهها مجتمع پتروشیمی میاندستی و پاییندستی در کشور محسوب میشود.
نقش جم بهعنوان یک واحد الفینی محدود به تولید یک محصول خاص نیست؛ این مجتمع با تولید اتیلن و پروپیلن، بههمراه مجموعهای از محصولات کلیدی همچون پلیاتیلنهای سنگین و سبک خطی، بوتادین و بوتن-۱، بخش قابلتوجهی از نیاز صنایع پاییندستی را بهصورت پایدار تأمین میکند؛ بهگونهای که استمرار تولید در پتروشیمی جم، تأثیری مستقیم بر ثبات تولید پلیمر در کشور دارد و هرگونه اختلال در این حلقه میتواند بهصورت زنجیرهای کل این بخش را با چالش مواجه کند.
«الفین» به خانوادهای از هیدروکربنهای غیراشباع اطلاق میشود که مهمترین اعضای آن، اتیلن و پروپیلن هستند. این ترکیبات، ستون فقرات صنعت پتروشیمی مدرن را تشکیل میدهند و خوراک اصلی طیف وسیعی از صنایع پاییندستی، از تولید پلیمرها و لاستیکها گرفته تا الیاف مصنوعی، بستهبندی، قطعات خودرو، لوازم خانگی و تجهیزات پزشکی بهشمار میآیند.
از همین رو، هر واحد الفینی در عمل یک گلوگاه راهبردی در زنجیره ارزش ملی محسوب میشود؛ به این ترتیب میتوان بهتر دریافت که خاموشی یک مجتمع الفینی تا چه میزان بر زنجیره تولید و صنعت اثرگذار خواهد بود. به این ترتیب در صورتی که خاموشی جم ادامهدار باشد، طی ماههای آینده کشور باید در انتظار اختلال تولید در طیف وسیعی از صنایع باشد.
رشد تولید پتروشیمی جم در سال ۱۴۰۴
بررسی وضعیت پتروشیمی جم در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد، مجموع تولید شرکت از دو میلیون و ۶۰۲ هزار و ۶۹ تن در سال ۱۴۰۳ با افزایش ۳۲ هزار و ۹۵۴ تنی به دو میلیون و ۶۳۵ هزار و ۲۳ تن در سال ۱۴۰۴ رسید و رشد یک درصدی را ثبت کرده است.
در سطح محصولات، تولید اتیلن از یک میلیون و ۱۵۶ هزار و ۱۵۸ تن با رشد دو درصدی به یک میلیون و ۱۷۶ هزار و ۵۲۳ تن رسید که نشاندهنده حفظ سطح پایدار در محصول پایه زنجیره است. پلیاتیلن سنگین از ۳۳۱ هزار و ۱۶۷ تن با افزایش پنج درصدی به ۳۴۶ هزار و ۲۰۴ تن رسید. در این میان، پلیاتیلن سبک از ۳۴۲ هزار و ۴۲۱ تن با رشد ۱۷ درصدی به ۴۰۱ هزار و ۲۱۰ تن رسید و بیشترین افزایش تولید را ثبت کرد؛ موضوعی که نشاندهنده تمرکز بیشتر بر محصولات با ارزش افزوده بالاتر است.
در مقابل، بوتادین از ۱۲۰ هزار و ۸۳۹ تن با افت ۱۸ درصدی به ۹۹ هزار و ۶۲۲ تن رسید و پروپیلن نیز از ۲۵۹ هزار و ۶۹۱ تن با کاهش ۳ درصدی به ۲۵۰ هزار و ۷۵۱ تن رسید. بنزین پیرولیز اما از ۲۲۷ هزار و ۵۹۲ تن با رشد دو درصدی به ۲۳۱ هزار و ۶۰۴ تن رسید. ترکیب این ارقام نشان میدهد اگرچه رشد تولید کل محدود بوده، اما جابهجایی در سبد محصولات به سمت پلیمرها رخ داده است.
جهش قابل توجه درآمد جم با اتکا به نرخ و ترکیب فروش
بررسیها نشان میدهد، درآمد شرکت از ۷۰ هزار و ۹۸۶ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ با افزایش ۲۸ هزار و ۵۵۹ میلیارد تومانی به ۹۹ هزار و ۵۴۵ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ رسید و رشد ۴۰ درصدی را ثبت کرد.
درآمد اتیلن از ۱۶ هزار و ۴۳۵ میلیارد تومان با رشد ۱۲ درصدی به ۱۸ هزار و ۴۴۳ میلیارد تومان رسید. پلیاتیلن سنگین از ۱۶ هزار و ۳۷۸ میلیارد تومان با افزایش ۴۷ درصدی به ۲۴ هزار و ۷۵ میلیارد تومان رسید و پلیاتیلن سبک نیز از ۱۴ هزار و ۳۵۲ میلیارد تومان با جهش ۸۲ درصدی به ۲۶ هزار و ۱۰۹ میلیارد تومان رسید که مهمترین محرک رشد درآمدی شرکت بوده است.
در بخش سایر محصولات، درآمد بوتادین از هشت هزار و ۱۲۹ میلیارد تومان با افت ۱۰ درصدی به هفت هزار و ۳۵۶ میلیارد تومان رسید. در مقابل، پروپیلن از هفت هزار و ۴۸۹ میلیارد تومان با رشد ۶۴ درصدی به ۱۲ هزار و ۲۷۵ میلیارد تومان افزایش یافت و بنزین پیرولیز نیز از ۶ هزار و ۷۹۷ میلیارد تومان با رشد ۴۲ درصدی به ۹ هزار و ۶۳۴ میلیارد تومان رسید.