محمود جامساز: شرط نجات اقتصاد ایران، تغییرات بنیادین در حکمرانی است

محمود جامساز، کارشناس اقتصادی: به دلیل شکنندگی آتش‌بس و مواضع ایدئولوژیک ایران و آمریکا، پایان جنگ قابل پیش‌بینی نیست و احتمال آغاز مجدد آن وجود دارد. او سه سناریو برای پایان جنگ مطرح می‌کند: 

سناریوی اول، توقف جنگ به دلیل بحران‌های داخلی و فشارهای خارجی است. در صورت کاهش منابع، افزایش بحران‌های اقتصادی و اجتماعی در ایران، و اقدام نظامی آمریکا برای بازگشایی تنگه هرمز و اشغال بخشی از خاک ایران، ممکن است جنگ متوقف شود. 

این سناریو می‌تواند منجر به تغییرات بنیادین در ساختار سیاسی و اقتصادی ایران گردد. 

سناریوی دوم، جنگ فرسایشی مشابه جنگ روسیه و اوکراین است. در این حالت، با حمایت لجستیکی چین و روسیه، جنگ ادامه یافته و ممکن است ترامپ با اعلام پیروزی در نابودی تأسیسات هسته‌ای و موشکی ایران، جنگ را متوقف سازد. 

جمهوری اسلامی ایران خود را پیروز معرفی خواهد کرد، اما تهدیدات نظامی باقی می‌مانند و بنیان‌های اقتصادی و اجتماعی ایران تضعیف خواهد شد. 

سناریوی سوم و خوشبینانه، دستیابی به توافق جامع و صلح پایدار است، به ویژه با در نظر گرفتن رضایت اسرائیل و کشورهای عربی. در صورت تحقق این امر، خاورمیانه می‌تواند آرامش را تجربه کرده و ایران به بازسازی و توسعه پایدار بپردازد. 

اجرای هرگونه پروژه اقتصادی در ایران پس از جنگ، نیازمند تغییرات بنیادین در نظام تصمیم‌گیری سیاسی و ساختار اقتصادی است. 

پذیرش اصول علم اقتصاد و الگوبرداری از کشورهایی چون کره جنوبی، چین و ویتنام، از طریق ایجاد نظام اقتصادی مستقل از سیاست، امنیت مالکیت خصوصی، آزادی اقتصادی و جذب سرمایه‌های خارجی، می‌تواند راهگشا باشد. 

 ترک مخاصم، استقرار صلح پایدار، بازسازی روابط با کشورهای منطقه و لغو تحریم‌ها، ایران را در جهت حل بحران‌ها و بهبود وضعیت اقتصادی یاری خواهد کرد. این امر مستلزم تغییر در ساختار حکمرانی و بهبود شاخص‌های کلان اقتصادی است. 

در دوران پس از جنگ، اولویت‌های اصلی شامل کاهش دخالت دولت در اقتصاد، واگذاری تأمین کالاهای عمومی به دولت و فاصله گرفتن نهادهای نظامی و انتظامی از فعالیت‌های اقتصادی است. 

 تنها در صورتی که عقلانیت و خردگرایی جایگزین ادراکات متناقض از واقعیت‌ها شود، امکان تبدیل کنش‌های خصمانه به واکنش‌های دوستانه و مسالمت‌آمیز وجود خواهد داشت. این امر می‌تواند نقطه‌عطفی در تاریخ دیپلماسی و سیاست‌گذاری ایران و کشورهای منطقه باشد.