پایکوبی در قلمرو سکوت؛ واکاوی پدیده «سوگرقص»
ویدیوهای خبرساز از رقص و پایکوبی بر مزار عزیزان از دسترفته، کارشناسان را بر آن داشته تا این پدیده را واکاوی کنند؛ رفتاری که هم ریشه در شوک روانی دارد و هم نوعی دهنکجی آشکار به قرائتهای رسمی از سوگواری تلقی میشود.
پدیده نوظهور و بحثبرانگیز «سوگرقص» یا پایکوبی بر مزار درگذشتگان که پس از حوادث دیماه در آرامستانهایی نظیر بهشتزهرا خبرساز شد، توجه تحلیلگران و روانشناسان را به خود جلب کرده است. این رفتار که تضادی آشکار با فضای سنتی و رسمی عزاداری دارد، از زوایای مختلفی قابل بررسی است و کارشناسان آن را نه تنها یک واکنش هیجانی، بلکه پدیدهای با ریشههای تاریخی و اعتراضی میدانند.
به گزارش خبرگزاری ایرنا، شبنم مقتدری، روانشناس، این پدیده را از منظر فردی ناشی از فعال شدن مکانیسم دفاعی «انکار» در مواجهه با شوک فقدان ارزیابی میکند. به باور وی، بازماندگان با این رفتار تلاش میکنند واقعیت تلخ مرگ را پس بزنند که این امر لزوماً به تخلیه هیجانی و پذیرش سوگ منجر نمیشود. مقتدری همچنین بر نقش پررنگ شبکههای اجتماعی و «یادگیری مشاهدهای» تأکید دارد و معتقد است که دریافت تأیید و لایک در فضای مجازی، به تکرار و گسترش این الگوی رفتاری دامن زده است.
در همین زمینه، علیرضا شریفییزدی، روانشناس اجتماعی، نگاه متفاوتی ارائه میدهد. او با اشاره به اینکه این آیین ریشه در تاریخ ایران، بهویژه در مناطق زاگرسنشین و کردستان و همچنین سنتهای زرتشتی و عرفانی دارد، آن را پدیدهای کاملاً بدیع نمیداند. با این حال، شریفییزدی موج جدید این رفتار در میان جوانان را نوعی «مبارزه منفی» و «عصیان» علیه هنجارهای رسمی و مذهبی حاکم تفسیر میکند. از دیدگاه او، این هنجارشکنی نشانهای از یک «ترومای جمعی» است که در آن بازماندگان در مرحله «خشم» از فرآیند سوگواری قرار دارند و با عبور از سنتها، اعتراض خود را به نمایش میگذارند.
تحلیلگران اجتماعی در نهایت با بررسی ابعاد مختلف این پدیده، نسبت به هرگونه برخورد قهری هشدار میدهند. کارشناسان به مسئولان و نهادهای ذیربط توصیه میکنند که برای جلوگیری از تعمیق زخمهای اجتماعی و تشدید تقابلها، در شیوه سوگواری مردم مداخله نکنند و اجازه دهند جامعه مسیر طبیعی عزاداری و التیام خود را، ولو با شیوههای نامتعارف، طی کند.