چرا مترو و اتوبوس تهران رایگان نشد؟ | شورای شهر پاسخ داد

در حالی که طرح رایگان‌شدن استفاده از مترو و اتوبوس‌های تندرو تهران طی هفته‌های اخیر به یکی از مباحث داغ مدیریت شهری تهران تبدیل شده بود، شورای شهر تهران در نهایت با تصویب آن موافقت نکرد؛ تصمیمی که به گفته برخی اعضای شورا، بیش از هر چیز با هدف جلوگیری از آسیب به منابع مالی و روند توسعه حمل‌ونقل عمومی اتخاذ شده است. 

علیرضا نادعلی، سخنگوی شورای شهر تهران، ازعدم تأیید نهایی این طرح در صحن شورا خبر داد و گفت: طرح رایگان شدن مترو و اتوبوس برای پنج دهک نخست درآمدی در جلسه شورا مورد بررسی قرار گرفت، اما این طرح نتوانست حد نصاب لازم را به دست آورد. 

موافقان طرح معتقد بودند رایگان‌شدن حمل‌ونقل عمومی می‌تواند نقش مؤثری در کاهش هزینه‌های خانوار، تشویق شهروندان به استفاده از ناوگان عمومی و کاهش ترافیک و آلودگی هوا داشته باشد. آن‌ها استدلال می‌کردند که با حذف هزینه بلیت، بخشی از شهروندانی که همچنان از خودروی شخصی استفاده می‌کنند به سمت مترو و اتوبوس سوق داده خواهند شد و این موضوع به بهبود وضعیت محیط زیست و کاهش بار ترافیکی پایتخت کمک می‌کند. 

مخالفان این طرح، اما معتقدند هرچند کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل برای شهروندان اقدامی مطلوب است، اما رایگان‌کردن گسترده خدمات مترو و اتوبوس بدون پیش‌بینی منابع مالی پایدار می‌تواند تبعات سنگینی برای آینده شبکه حمل‌ونقل عمومی پایتخت به همراه داشته باشد. 

مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران در یک برنامه تلویزیونی هشدار داد که رایگان‌شدن حمل‌ونقل عمومی بدون تأمین منابع مالی جایگزین، به توسعه این بخش آسیب خواهد زد. 

به گفته وی، درآمدهای حاصل از بلیت هرچند سهم اصلی هزینه‌های حمل‌ونقل را پوشش نمی‌دهد، اما حذف همین منابع نیز فشار مضاعفی بر بودجه شهرداری وارد می‌کند و توان نوسازی و گسترش ناوگان را کاهش می‌دهد. 

این نگرانی در شرایطی مطرح می‌شود که مدیریت شهری پایتخت در دوره ششم تعداد زیادی اتوبوس خریداری کرد و میلیاردها تومان برای خرید واگن، توسعه خطوط مترو، نوسازی اتوبوس‌ها و ورود ناوگان برقی هزینه کرده، اما همچنان کمبود جدی اتوبوس و واگن مترو وجود دارد، به نظر می‌رسد در چنین شرایطی اولویت باید افزایش کیفیت خدمات و توسعه ظرفیت جابه‌جایی باشد، نه حذف کامل درآمدهای عملیاتی. 

برخی اعضای شورا در خصوص این طرح تأکید کردند که اجرای سیاست حمل‌ونقل رایگان در بسیاری از شهرهای جهان، زمانی موفق بوده که دولت‌ها منابع مالی مشخص و پایداری برای جبران هزینه‌ها در نظر گرفته‌اند. در غیر این صورت، افزایش ناگهانی تقاضا، ازدحام بیشتر در ایستگاه‌ها، استهلاک ناوگان و کاهش کیفیت خدمات از پیامدهای اجتناب‌ناپذیر آن خواهد بود. 

حامیان طرح تأکید داشتند که سهم درآمد بلیت در مقایسه با هزینه‌های کل حمل‌ونقل عمومی چندان بالا نیست و منافع اجتماعی ناشی از افزایش استفاده از مترو و اتوبوس می‌تواند بخشی از این هزینه‌ها را جبران کند. 

در نهایت شورای شهر تهران ترجیح داد به جای حرکت به سمت رایگان‌سازی کامل، بر توسعه ناوگان، افزایش ظرفیت جابه‌جایی و تداوم سیاست‌های حمایتی و تخفیفی برای گروه‌های خاص تمرکز کند، تصمیمی که از نگاه مخالفان طرح، مانع از تحمیل بار مالی جدید به شهر و کاهش توان سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی خواهد شد.