رباتهای قاتل؛ توافق نیمبند سازمان ملل برای مهار سلاحهای مرگبار هوش مصنوعی
۱۲۸ کشور عضو کنوانسیون سلاحهای متعارف خاص سازمان ملل امروز در ژنو توافق کردند تا سال ۲۰۲۸ تدوین مقررات بینالمللی برای «سامانههای تسلیحاتی خودکار مرگبار» را آغاز کنند اما به قواعد الزامآور مورد خواست دبیرکل سازمان ملل و بسیاری از کشورها و فعالان متعهد نشدند.
همزمان با استقرار پهپادهای مجهز به هوش مصنوعی در جنگ اوکراین و افزایش حضور سامانههای خودکار در میدانهای جنگ، ۱۲۸ کشور عضو «کنوانسیون سلاحهای متعارف خاص» (CCW) امروز جمعه در ژنو توافق کردند که تا سال ۲۰۲۸، مذاکرات برای تدوین مقررات بینالمللی درباره «سامانههای تسلیحاتی خودکار مرگبار» (LAWS) را آغاز کنند. با این حال، کشورها به قواعد الزامآور برای مهار سلاحهای قاتل متعهد نشدند.
به گزارش ایسنا، خبرگزاری فرانسه گزارش داد: نشست این هفته کنوانسیون سلاحهای متعارف خاص (CCW) در ژنو، آخرین فرصت برای گفتوگو درباره مذاکرات بر سر یک معاهده الزامآور پیش از نشست بازبینی این کنوانسیون در سال آینده بود.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، نسبت به پیشرفت سریع هوش مصنوعی هشدار داده و خواستار یک معاهده الزامآور تا سال ۲۰۲۶ شده بود. او پیشتر با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی «ایکس» به کنوانسیون سلاحهای متعارف خاص گفته بود: «زمان برای جلوگیری از استفاده از ماشینهایی که بدون دخالت انسان تصمیم میگیرند چه کسی بمیرد، رو به پایان است. وقت آن است که یک معاهده بینالمللی الزامآور منع این سلاحها را تصویب کنیم.»
فعالان و برخی دیپلماتها مدتهاست میگویند که این فناوری با سرعتی بیشتر از روند مذاکرات بینالمللی در حال پیشرفت است و به همین دلیل باید برای جلوگیری از استفاده از سامانههای تسلیحاتی خودکار مرگبار (LAWS)، ممنوعیت اعمال شود.
به گفته خبرگزاری فرانسه، پیشنویس توافق پنجساله ژنو که پس از بحثهای داغ تدوین شد و خبرگزاری فرانسه آن را مشاهده کرده است، تأکید دارد که «تصمیم درباره تدوین یک سند قانونی جدید در خصوص سامانههای تسلیحاتی خودکار مرگبار، شامل یک کنوانسیون یا پروتکل، در سال ۲۰۲۸ اتخاذ خواهد شد.»
در ادامه این سند آمده است که گفتوگوها باید «مراحل و جدول زمانی مشخصی» را برای مذاکرات بینالمللی تا سال ۲۰۲۸ تعیین کنند و کشورهای عضو سازمان ملل متحد نیز باید تا سال ۲۰۲۷، «اقدامات ملی» برای به حداقل رساندن خطرات سامانههای تسلیحاتی خودکار مرگبار را بهکار گیرند.
به گزارش ایسنا، همچنین طبق متن این توافق، هر کشور میتواند تا ماه مارس نظرات خود را ارائه دهد؛ سپس کارشناسان دولتی مذاکرات خود را درباره «عناصر اساسی» یک توافق احتمالی، طی سه هفته و تا پایان سال ۲۰۲۷ آغاز خواهند کرد. سپس این عناصر اساسی به نشست سالانه CCW در سال ۲۰۲۷ ارائه میشود و «پیشنویس مذاکرات» نیز قرار است تا پایان سال ۲۰۲۷ تدوین و به نشست بازبینی سال آینده ارائه شود.
ایزومی ناکامیتسو، معاون دبیرکل سازمان ملل متحد در امور خلع سلاح، با لحنی محتاطانه به خبرگزاری فرانسه گفت که این توافق، «یک گام رو به جلو» است. او افزود: «همه کشورهای عضو با ادامه کار روی سامانههای تسلیحاتی خودکار مرگبار موافقت کردند و گام بعدی، مذاکره است. اما نمیتوانیم به سرعت دلخواه حرکت کنیم و این ناراحتکننده است.»
او تأکید کرد: «با توجه به اینکه این فناوری با سرعتی سرسامآور در حال تکامل است، ما باید راهی برای تسریع مذاکرات پیدا کنیم.»
به گفته مقامات آمریکایی، این سند پس از آن به تصویب رسید که واشنگتن به «میانهروی» در پیشنویس این سند درباره میزان تمرکز بر ممنوعیت سامانههای تسلیحاتی خودکار مرگبار اصرار ورزید.
آنا موریس، نماینده آمریکا در ژنو، اعلام کرد که دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از هر توافق جدیدی که «دولتهای مسئول را از استفاده از این فناوریها باز دارد» حمایت نمیکند.
به گفته مقامات آمریکایی، پیشنویس این سند به تصویب رسید و یک مسئول آمریکایی اظهار داشت: «ما به یک تعهد اساسی دست یافتیم که همه کشورها به آن متعهد هستند: این سامانههای تسلیحاتی باید به شکل مسئولانه مورد استفاده قرار گیرند.»
طبق قوانین فعلی، دولتها میتوانند از سلاحهای مرگبار خودکار استفاده کنند، اما هر کشوری که قصد توسعه این فناوریها را دارد، باید اقداماتی برای به حداقل رساندن خطرات آنها بهکار گیرد.
دولت ترامپ تاکید کرد که پیمان جدید نباید الزامآور باشد و نباید محدودیتهایی برای توسعه، استقرار و استفاده از فناوریهای جدید ایجاد کند. همچنین اعلام شد که قوانین جدید نباید بر توانایی دولتها برای بهرهگیری از قابلیتهای هوش مصنوعی، از جمله برای دفاع از ایالات متحده و همپیمانان آن، تأثیری بگذارد.
به گزارش ایسنا، فعالان کمپین «ممنوعیت رباتهای قاتل» این توافق را یک «توافق مصالحهای ضعیف» توصیف کردند که «خطرناک است» و «ممنوعیت قانونی لازم برای مقابله با تهدید رباتهای قاتل را تأمین نمیکند». آنها همچنین تأکید کردند که بسیاری از کشورهای عضو، از جمله برزیل و آفریقای جنوبی، از نسخه ضعیفشده این توافق ناامید شدهاند.
با این حال، به گفته فعالان، توافق ژنو «روزنه امیدی» برای پیشرفت بهسوی مقررات بینالمللی است.
مری وارهم، مدیر تسلیحات در دیدهبان حقوق بشر و هماهنگکننده کمپین «ممنوعیت رباتهای قاتل»، گفت: «در حالی که این توافق انتظارات را برآورده نمیکند، تصمیم برای اقدام به سمت مذاکره در سال ۲۰۲۸ نشانهای امیدوارکننده است که جامعه جهانی در حال حرکت است.»
او افزود: «بهتر است کشورها یک روند مذاکراتی با پایانبندی مشخص و چارچوب زمانی شفاف داشته باشند تا اینکه تلاشهایشان به شکست بینجامد.»