آسیبپذیری گاز مایع خلیج فارس چگونه بازار انرژی جهان را متلاطم می کند؟
در حالی که قطر بخش عمده گاز تولیدی خود را صادر میکند، ایران بیشتر گاز تولیدی را در داخل کشور مصرف میکند و تنها بخشی از آن از طریق خطوط لوله به کشورهایی مانند ترکیه و عراق صادر میشود.
تحولات اخیر در زیرساختهای انرژی خلیج فارس بار دیگر نشان داده است که بازار جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) تا چه اندازه در برابر بحرانهای منطقهای آسیبپذیر است. صادرات گاز از کشورهای حاشیه خلیج فارس حدود ۲۰ درصد از تقاضای جهانی گاز را تأمین میکند و هرگونه اختلال در این مسیر میتواند پیامدهای گستردهای برای بازار انرژی جهان داشته باشد.
به گزارش چند ثانیه، برخلاف نفت خام، گاز طبیعی ویژگیهای فنی متفاوتی دارد و انتقال آن به بازارهای جهانی بسیار پیچیدهتر است. برای تبدیل گاز به حالت مایع و امکان حمل با کشتی، متان باید تا دمای حدود منفی ۱۶۲ درجه سانتیگراد سرد شود. در چنین دماهای بسیار پایین، فلزاتی مانند فولاد شکننده میشوند و همین موضوع باعث میشود ذخیرهسازی و حمل LNG فرآیندی پرهزینه و بسیار انرژیبر باشد. برآوردها نشان میدهد فرآیند مایعسازی و انتقال گاز میتواند تا حدود ۱۵ درصد از گاز استخراجشده اولیه را مصرف کند.
علاوه بر این، زیرساختهایی که امکان مدیریت چنین سوخت بسیار قابل اشتعال و انفجاری را در شرایط دمایی شدید فراهم میکنند، باید بسیار پیچیده و پیشرفته باشند؛ موضوعی که هزینه ساخت و نگهداری پایانههای LNG را بهشدت افزایش میدهد.
در همین حال، گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد آسیب به یکی از پایانههای گاز قطر میتواند سالها زمان برای تعمیر نیاز داشته باشد. قطر یکی از بزرگترین صادرکنندگان LNG جهان است و اختلال در تأسیسات آن میتواند تأثیر گستردهای بر بازار جهانی انرژی داشته باشد.
نکته مهم دیگر این است که میدان گازی «نورث فیلد» قطر و میدان «پارس جنوبی» ایران در واقع بخشی از یک ساختار زمینشناسی مشترک هستند که تنها توسط مرز دریایی در خلیج فارس از یکدیگر جدا شدهاند. این میدان مشترک در مجموع بزرگترین میدان گازی جهان محسوب میشود. به همین دلیل گفته میشود ایران و قطر در واقع از یک مخزن گاز مشترک بهرهبرداری میکنند.
در حالی که قطر بخش عمده گاز تولیدی خود را صادر میکند، ایران بیشتر گاز تولیدی را در داخل کشور مصرف میکند و تنها بخشی از آن از طریق خطوط لوله به کشورهایی مانند ترکیه و عراق صادر میشود.
بر اساس گزارشها، آسیب واردشده به برخی تأسیسات میتواند حدود ۱۷ درصد از زیرساخت LNG یک کشور را تحت تأثیر قرار دهد و تعمیر آن به دلیل پیچیدگی پروژههای LNG زمانبر است. در چنین تأسیساتی افزایش یا کاهش سریع دما میتواند باعث خم شدن یا حتی شکستن لولهها شود؛ بنابراین تأسیسات باید پیش از تعمیر بهآرامی گرم شوند و پس از آن نیز بهتدریج دوباره سرد شوند. همچنین بسیاری از تجهیزات این صنایع بسیار بزرگ و سنگین هستند و حملونقل آنها دشوار است.
در صورت بروز اختلال در صادرات LNG خلیج فارس، آسیا بیشترین تأثیر را خواهد پذیرفت؛ زیرا حدود سهچهارم گاز مایع قطر به کشورهای آسیایی صادر میشود. از جمله مهمترین مشتریان قطر میتوان به چین، هند، تایوان، کره جنوبی و پاکستان اشاره کرد.
بخش قابل توجهی از باقی صادرات LNG قطر نیز به اروپا میرود؛ از جمله ایتالیا، بلژیک و لهستان. سهم بریتانیا از واردات LNG قطر نسبتاً کم است و تنها حدود یک درصد از نیاز گاز این کشور در سال گذشته از قطر تأمین شده است. بخش عمده گاز مصرفی بریتانیا از تولید داخلی در دریای شمال و همچنین واردات از نروژ و ایالات متحده تأمین میشود.
با این حال، LNG بخشی از بازار جهانی انرژی است و هرگونه کاهش عرضه میتواند باعث افزایش قیمت گاز در سراسر جهان شود. در چنین شرایطی، گاز معمولاً به بالاترین پیشنهاددهنده در بازار جهانی فروخته میشود و برخی کشورها ممکن است برای جبران کمبود انرژی دوباره به استفاده از زغالسنگ روی بیاورند؛ موضوعی که احتمالاً در کشورهایی مانند هند، پاکستان و بنگلادش که حساسیت بیشتری به افزایش قیمت انرژی دارند، بیشتر دیده خواهد شد.