آتلانتیک: پیامدهای جنگ ایران تازه شروع شده است
خروج از این بنبست نیازمند ماهها تحمل درد اقتصادی است. آمریکا نمیتواند به راحتی عقبنشینی کند و آنچه مسلم است این است: دوران تنگه آزاد برای همیشه به پایان رسیده است.
جنگ علیه ایران که با اهداف اعلام شدهای مثل پایان برنامه هستهای، نابودی موشکها و تغییر رژیم آغاز شد، هیچکدام از این اهداف را محقق نکرده، اما دو تغییر بنیادین در کوتاهمدت و بلندمدت ایجاد کرده است. مهمترین دستاورد غیرمنتظره برای ایران، کشف سلاح تنگه هرمز بود. ترامپ در پی اعلام تهران مبنی بر بازگشایی موقت تنگه هرمز به اشتباه از تنگه ایران نوشت، عبارتی که حالا واقعیت جدید را بازتاب میدهد: ایران عملا کنترل ضمنی و همیشگی بر این آبراه حیاتی پیدا کرده است. حتی اگر تنگه هرمز باز شود، تهران ثابت کرده که میتواند هر زمان اراده کند آن را ببندد، فارغ از حضور قدرتمندترین ارتش جهان.
در کوتاهمدت، آتشبس نامحدود به معنای پایان پایدار جنگ نیست. اختلافات عمیق میان خواستههای آمریکا و ایران و محاصره متقابل در تنگه هرمز، دو طرف را در بنبستی قفل کرده که ممکن است ماهها طول بکشد. کارشناسان نظامی، اطلاعاتی و انرژی در میزگرد دانشگاه وندربیلت پیش بینی کردند که اثرات مخرب جنگ بین دو تا نه ماه ادامه خواهد یافت. آمریکا ۱۳ هزار هدف را زده اما ایران تاب آورده و حالا اراده خود را بر اقتصاد جهانی تحمیل میکند. حدود ۲۰ درصد نفت و گاز مایع جهان پیشتر از این تنگه عبور میکرد؛ حالا تردد ۹۰ درصد کاهش یافته و قیمت نفت به بالاترین سطح در چهار سال اخیر (۱۲۶ دلار هر بشکه) رسیده است.
جغرافیای اقتصادی خلیج فارس برای همیشه دگرگون شده است. ایران میتواند عوارض گزاف از کشتیها دریافت کند یا کنسرسیومی چندملیتی (با مشارکت خودش) مدیریت تنگه هرمز را برعهده گیرد و سود را تقسیم کند. شرکتهای انرژی و کشتیرانی به دنبال سرمایهگذاری میلیارد دلاری در خطوط لوله جدید، گسترش بنادر و مسیرهای جایگزین (مانند دریای سرخ) هستند؛ اما این راهحلها سالها زمان میبرد و هیچکدام توانایی ایران را برای حمله به زیرساختهای نفتی منطقه از بین نمیبرد. عربستان به تنهایی روزانه ۶۰۰ هزار بشکه کاهش تولید داشته و بندر فجیره (جایگزین بالقوه) هم هدف حملات قرار گرفته است.
هزینههای جنگ برای آمریکا و جهان سنگین بوده: پنتاگون ۲۵ میلیارد دلار هزینه را تایید کرده و نماینده کهانا هشدار داده که هر خانواده آمریکایی سالانه ۵ هزار دلار اضافی بابت بنزین و غذا خواهد پرداخت. محبوبیت ترامپ به ۳۴ درصد سقوط کرده است. محاصره دریایی همچنان ادامه دارد و حداقل ۲۱ کشتی آمریکایی در منطقه مستقر شدهاند، سطحی بیسابقه از زمان حمله به عراق. بانک جهانی پیشبینی میکند قیمت مواد غذایی ۱۶ درصد افزایش یابد و آژانس بین المللی انرژی هشدار داده جهان در آستانه بزرگترین تهدید امنیت انرژی تاریخ قرار دارد.
برای کشورهای وابسته به خلیج فارس، سوال دیگر «کی» بازگشایی تنگه هرمز نیست، بلکه «چه نقشی» در بازار پساجنگ خواهد داشت. امارات با خروج از اوپک، مسیر مستقل خود را برگزیده است. اما هر راهحلی که به نوعی کنترل ایران را مشروعیت بخشد، میتواند الگویی خطرناک برای سایر گلوگاههای جهانی مانند تنگه مالاکا و تایوان ایجاد کند. روبیو تاکید کرده آمریکا عادی سازی کنترل ایران را تحمل نخواهد کرد، اما ریچارد هاس، مقام سابق وزارت خارجه، اذعان میکند که یکی از کنایههای جنگ این است که ایران قدرت واقعی خود را نه در بمب هستهای، بلکه در تنگه هرمز کشف کرده است.
در نهایت، خروج از این بنبست نیازمند ماهها تحمل درد اقتصادی است. آمریکا نمیتواند به راحتی عقبنشینی کند و آنچه مسلم است این است: دوران تنگه آزاد برای همیشه به پایان رسیده است.