تقتق مفاصل؛ عادت بیخطر یا هشداری برای بدن؟
صدای ناگهانی مفاصل هنگام کشش یا چرخش، پدیدهای شایع است که در پزشکی با عنوان «کاویتاسیون مفصلی» شناخته میشود. بررسیهای تصویربرداری پیشرفته نشان دادهاند که این صدا زمانی ایجاد میشود که فشار داخل مفصل کاهش پیدا میکند و گازهای محلول در مایع سینوویال بهطور ناگهانی حبابمانند میشوند. این اتفاق بیشتر یک واکنش فیزیکی است تا نشانهای از خرابی یا آسیب ساختاری مفصل.
برخلاف باور عمومی، تحقیقات گسترده نشان دادهاند که ایجاد این صدا بهویژه در مفاصل کوچک مثل انگشتان، بهتنهایی باعث آرتروز یا فرسایش مفصل نمیشود. مطالعات طولانیمدت روی افراد عادتدار به تق دادن انگشتان نشان داده که میزان بروز آرتروز در آنها تفاوت معناداری با سایر افراد ندارد. بنابراین شنیدن صدای مفصل، لزوماً نشانه یک مشکل جدی نیست.
احساس سبکی یا آرامش پس از تق دادن مفصل، بیشتر ریشه عصبی دارد تا مکانیکی. کشش مفصل باعث تحریک گیرندههای حسی اطراف آن میشود و این تحریک میتواند بهطور موقت پیامهای تنش یا ناراحتی را در سیستم عصبی مهار کند. به همین دلیل، مغز این حرکت را بهعنوان یک تجربه تسکیندهنده تفسیر میکند، حتی اگر تغییر واقعی در ساختار مفصل رخ نداده باشد.
با این حال، همه صداهای مفصلی بیاهمیت نیستند. اگر صدای تقتق همراه با درد، تورم، خشکی صبحگاهی یا محدودیت حرکتی باشد، ممکن است نشانه مشکلاتی مانند ساییدگی غضروف، التهاب تاندون یا ناپایداری مفصل باشد. در این شرایط، صدا دیگر یک پدیده طبیعی محسوب نمیشود و نیاز به بررسی پزشکی دارد.
تق دادن گردن و ستون فقرات نسبت به انگشتان حساستر است، زیرا این نواحی علاوه بر مفاصل، شامل عروق خونی و اعصاب حیاتی هستند. گزارشهای پزشکی نادر اما مستند نشان میدهند که حرکات ناگهانی و شدید گردن، بهویژه اگر مکرر انجام شود، میتواند به آسیب عروق گردنی منجر شود. هرچند این موارد شایع نیستند، اما نشان میدهند که احتیاط در این ناحیه ضروری است.
در جمعبندی میتوان گفت صدای مفاصل در بیشتر مواقع طبیعی و بیخطر است، بهخصوص اگر خودبهخود و بدون درد ایجاد شود. اما تبدیل این کار به عادت، استفاده از فشار زیاد یا تلاش آگاهانه برای ایجاد صدا، بهویژه در گردن و پشت، میتواند ریسکهایی به همراه داشته باشد. اگر صداهای مفصلی با درد یا تغییر عملکرد همراه شدند، بهترین کار مراجعه به پزشک یا فیزیوتراپیست برای بررسی علت اصلی است.