ریزش مو؛ هشداری که نباید پشت شامپو و مکمل پنهان شود

به گزارش گروه دانش و سلامت چندثانیه آنلاین: اگر این روزها هنگام شانه‌زدن، حمام یا حتی روی بالش، موهای بیشتری از معمول می‌بینید، اولین واکنش معمولاً نگرانی از «کچل شدن» یا رفتن سراغ انواع شامپو و روغن است. اما هر ریزش مویی به معنای بیماری نیست؛ مقداری از دست دادن مو در طول روز طبیعی است. نگرانی زمانی جدی‌تر می‌شود که ریزش ناگهانی، شدید، مداوم یا به شکل لکه‌های مشخص ایجاد شود.

ریزش مو یا آلوپسی زمانی اتفاق می‌افتد که موها بیش از حد معمول وارد مرحله ریزش شوند، رشد موهای جدید کاهش پیدا کند یا فولیکول‌های مو دچار آسیب شوند. علت این اتفاق برای همه یکسان نیست و گاهی چند عامل همزمان در آن نقش دارند. به همین دلیل، دیدن ریزش مو به تنهایی برای تشخیص علت کافی نیست.

یکی از مهم‌ترین دلایل، ریزش موی ارثی است. این نوع ریزش معمولاً به‌تدریج ایجاد می‌شود و الگوی مشخصی دارد. در مردان ممکن است عقب رفتن خط رویش مو یا کم‌شدن تراکم در قسمت بالای سر دیده شود و در زنان نیز موها به مرور نازک‌تر و کم‌پشت‌تر شوند. این نوع ریزش معمولاً ناگهانی اتفاق نمی‌افتد و با گذشت زمان بیشتر قابل مشاهده می‌شود.

اما همیشه پای ژنتیک در میان نیست. تغذیه نامناسب و برخی کمبودها نیز می‌توانند با ریزش مو ارتباط داشته باشند. دریافت ناکافی پروتئین یا کمبود موادی مانند آهن و روی در بعضی افراد با افزایش ریزش همراه است. با این حال، این موضوع به معنای مصرف خودسرانه مکمل‌ها نیست؛ مصرف بی‌دلیل برخی مکمل‌ها حتی می‌تواند مشکل‌ساز باشد و بهتر است ابتدا کمبود احتمالی با ارزیابی مناسب مشخص شود.

یکی دیگر از عوامل مهم، استرس شدید و فشار جسمی به بدن است. شاید عجیب به نظر برسد، اما افزایش ریزش مو همیشه بلافاصله بعد از یک دوره استرس اتفاق نمی‌افتد. تب و بیماری شدید، جراحی، کاهش وزن سریع، فشار روانی قابل‌توجه یا زایمان می‌توانند چرخه رشد مو را تحت تأثیر قرار دهند و ریزش در بعضی افراد چند ماه بعد آشکار شود. این نوع ریزش در بسیاری از موارد موقتی است، اما علت اصلی باید در صورت تداوم بررسی شود.

اختلالات تیروئید و برخی تغییرات هورمونی نیز می‌توانند خود را با تغییر وضعیت مو نشان دهند. اگر ریزش مو همراه با علائمی مانند تغییرات وزن، خستگی غیرعادی، تغییرات قاعدگی یا سایر نشانه‌های جسمی باشد، بهتر است موضوع فقط به شامپو یا محصولات مراقبت از مو نسبت داده نشود و احتمال وجود یک مشکل زمینه‌ای بررسی شود.

پوست سر هم نقش مهمی دارد. عفونت‌های قارچی، التهاب و برخی بیماری‌های پوستی می‌توانند باعث ریزش مو شوند. در چنین شرایطی ممکن است علاوه بر ریزش، علائمی مانند خارش، قرمزی، پوسته‌ریزی، درد یا زخم نیز دیده شود. وجود این نشانه‌ها اهمیت مراجعه برای معاینه را بیشتر می‌کند.

از طرف دیگر، گاهی خودِ عادت‌های مراقبت از مو باعث آسیب می‌شوند. بستن مداوم مو به شکل بسیار سفت، کشیدن مو، استفاده مکرر از حرارت بالا، دکلره و برخی مواد شیمیایی می‌توانند به ساقه مو آسیب بزنند. تداوم کشش نیز ممکن است باعث ریزش ناشی از کشش شود؛ نوعی ریزش که در صورت ادامه‌دار بودن عامل آسیب، می‌تواند جدی‌تر شود.

ریزش مو شکل‌های مختلفی دارد. در ریزش موی ارثی معمولاً کاهش تراکم به‌صورت تدریجی و الگو‌دار اتفاق می‌افتد. در ریزش سکه‌ای، نواحی گرد و مشخصی از پوست سر یا گاهی سایر قسمت‌های بدن بدون مو می‌شوند. در ریزش منتشر، کاهش تراکم در بخش‌های مختلف سر دیده می‌شود. برخی انواع ریزش نیز به دلیل بیماری‌های پوست سر ایجاد می‌شوند و در مواردی که فولیکول مو دچار آسیب دائمی شود، ریزش اسکاری ایجاد می‌شود که نیازمند بررسی سریع‌تر پزشکی است.

اما چه زمانی نباید ریزش مو را نادیده گرفت؟

اگر ریزش مو ناگهان شدید شده، دسته‌ای از موها در مدت کوتاهی می‌ریزند، لکه‌های مشخص بدون مو ایجاد شده، پوست سر قرمز، دردناک یا ملتهب است، پوسته‌ریزی شدید یا زخم وجود دارد، یا ریزش به ابرو و مژه‌ها نیز رسیده است، بهتر است موضوع توسط متخصص پوست بررسی شود.

همچنین اگر ریزش مو برای مدت طولانی ادامه پیدا کرده یا همراه با علائم دیگری مانند خستگی شدید، تغییرات وزن، اختلالات قاعدگی یا سایر تغییرات غیرطبیعی بدن است، پیدا کردن علت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

درمان ریزش مو یک نسخه ثابت برای همه ندارد. پزشک بر اساس الگوی ریزش، سابقه فرد، معاینه پوست سر و در صورت نیاز آزمایش‌های مرتبط، علت احتمالی را مشخص می‌کند. بسته به علت، درمان ممکن است شامل اصلاح یک کمبود تغذیه‌ای، درمان بیماری زمینه‌ای، داروهای موضعی یا خوراکی و در برخی موارد روش‌های تخصصی‌تر باشد.

به همین دلیل، نباید تصور کرد یک شامپو، روغن یا مکمل می‌تواند تمام انواع ریزش مو را درمان کند. حتی مصرف خودسرانه مکمل‌هایی مانند آهن یا برخی ویتامین‌ها نیز توصیه نمی‌شود؛ اگر کمبودی وجود نداشته باشد، مصرف بیشتر الزاماً به معنی رشد بیشتر مو نیست.

از طرف دیگر، رژیم‌های بسیار سخت و کاهش وزن سریع نیز می‌توانند برای موها دردسرساز شوند. اگر قصد کاهش وزن دارید، بهتر است این کار به شکل اصولی و با دریافت کافی مواد مغذی انجام شود. رژیم غذایی متعادل که پروتئین و سایر مواد ضروری را تأمین کند، در کنار مراقبت مناسب از مو، می‌تواند به حفظ سلامت عمومی و موها کمک کند.

برای مراقبت روزمره نیز بهتر است موها را دائماً تحت کشش قرار ندهید، استفاده از حرارت و مواد شیمیایی قوی را محدود کنید و اگر مشکلی در پوست سر وجود دارد، آن را نادیده نگیرید. مهم‌تر از همه، اگر ریزش مداوم است، به جای امتحان کردن پشت سر هم محصولات مختلف، دنبال علت اصلی باشید.

ریزش مو همیشه فقط درباره مو نیست؛ گاهی یک نشانه است که می‌گوید باید کمی دقیق‌تر به وضعیت بدنمان نگاه کنیم.