سلول‌های مادر؛ مهمانان ‌همیشگی بدن ما

برای دهه‌ها تصور می‌شد ارتباط زیستی مادر و فرزند با تولد قطع می‌شود، اما پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد این پیوند بسیار عمیق‌تر و ماندگارتر است. دانشمندان دریافته‌اند که در دوران بارداری، بخشی از سلول‌های مادر از جفت عبور می‌کنند و وارد بدن جنین می‌شوند؛ سلول‌هایی که نه‌تنها از بین نمی‌روند، بلکه می‌توانند تا پایان عمر در بافت‌های مختلف بدن فرزند باقی بمانند. 

به گزارش چند ثانیه، این پدیده که «میکروکیمریسم مادری» نام دارد، باعث می‌شود حدود یک سلول از هر یک میلیون سلول بدن منشأ مادری داشته باشد. با توجه به اینکه بدن انسان از ده‌ها تریلیون سلول تشکیل شده، این یعنی هر فرد عملاً میلیون‌ها سلول زنده از مادرش را در بدن خود حمل می‌کند؛ سلول‌هایی که در خون، مغز، کبد، ریه‌ها و حتی سیستم ایمنی شناسایی شده‌اند. 

نکته شگفت‌انگیز اینجاست که سیستم ایمنی، این سلول‌های «غریبه» را پس نمی‌زند. تحقیقات نشان می‌دهد در همان دوران جنینی، سیستم ایمنی در حال شکل‌گیریِ جنین توسط همین سلول‌های مادری آموزش می‌بیند تا آن‌ها را تحمل کند. این فرآیند از طریق فعال‌سازی سلول‌های تنظیمی T انجام می‌شود؛ سلول‌هایی که نقش ترمز سیستم ایمنی را دارند و از واکنش‌های افراطی جلوگیری می‌کنند. 

مطالعات جدیدتر مشخص کرده‌اند که همه سلول‌های مادری نقش یکسانی ندارند. تنها یک زیرگروه بسیار کوچک از این سلول‌ها، با نشانگرهای خاص ایمنی، مسئول حفظ این تحمل طولانی‌مدت هستند. حذف همین گروه کوچک در مدل‌های حیوانی باعث فروپاشی تعادل ایمنی شده و نشان داده که این تحمل، فرآیندی فعال و مداوم است، نه اتفاقی که فقط در دوران بارداری رخ دهد. 

اهمیت این یافته‌ها فراتر از یک کنجکاوی زیستی است. دانشمندان معتقدند میکروکیمریسم می‌تواند کلید درک بهتر بیماری‌های خودایمنی، برخی سرطان‌ها و حتی اختلالات عصبی باشد. هنوز مشخص نیست این سلول‌ها همیشه نقش محافظتی دارند یا گاهی می‌توانند در بروز بیماری‌ها دخیل باشند، اما حالا ابزارهای جدیدی برای بررسی دقیق این نقش‌ها در اختیار پژوهشگران قرار گرفته است. 

در نهایت، این پژوهش‌ها تصویر تازه‌ای از هویت زیستی انسان ارائه می‌دهند: ما فقط ترکیبی از ژن‌های پدر و مادر نیستیم، بلکه بخشی از بدن‌مان واقعاً از سلول‌های زنده مادر ساخته شده است. به بیان ساده‌تر، پیوند ما با مادران‌مان فقط احساسی یا خاطره‌محور نیست؛ این ارتباط در عمیق‌ترین لایه‌های بدن ما، تا آخر عمر، ادامه دارد.