پیدا و پنهان کنار زدن ونس؛ پیام ترامپ به تهران چیست؟
ترامپ دیشب، هم‌زمان با واگذاری مأموریت مبارزه با «فساد» در شهرهای دموکرات‌نشین به جی‌دی ونس، نوشت: «دیگر به توافق با ایران نیازی نداریم؛ آن روزها گذشته است.» در همان پیام مدعی شد پول ایران و تنگه هرمز را در اختیار دارد.
آرمان ایرانی در چندثانیه آنلاین نوشت:
این هم‌نشینی معنادار است: معاون رئیس‌جمهوری که تا چند روز پیش برای گشودن گره مذاکرات تلاش می‌کرد، به حاشیه می‌رود.
این تصمیم می‌تواند انگیزه‌های داخلی، از جمله اختلاف بر سر پیامدهای انتخاباتی جنگ، نیز داشته باشد؛ اما پرسش این یادداشت، معنای آن برای مواجهه ترامپ با ایران است.
از اسلام‌آباد تا بن‌بست تازه
آکسیوس در ۱۵ آبان گزارش داد ونس تقریباً هر روز با میانجیگران قطر و پاکستان گفت‌وگو می‌کند. وال‌استریت ژورنال در ۲۰ آبان نیز از احتمال دیدار او با محسن رضایی خبر داد؛ دیداری که تهران تأیید نکرد. بنابراین کنار رفتن ونس، تنزل یک مسیر دیپلماتیک فعال است، نه صرفاً تغییر حوزه مأموریت او.
گره اصلی، ترتیب امتیازدهی بود. رویترز در ۱۴ آبان گزارش داد تهران گفت‌وگو درباره پیشنهاد هسته‌ای را به اجرای هفت مطالبه، از جمله رفع تحریم و آزادسازی دارایی‌ها، مشروط کرده است.
طرح دوروزه قطر، به روایت آکسیوس در ۱۸ آبان، گشایش‌های مقدماتی دو طرف را پیش از مذاکرات اصلی درباره اورانیوم قرار می‌داد.
تهران در پی احیای روح تفاهم اسلام‌آباد بود: اقدامات متقابل اولیه، سپس حل اختلاف هسته‌ای. قالیباف در ۲۰ آبان تصریح کرد شروط ایران از همان تفاهم برآمده؛ او بی‌اعتمادی به اجرای تعهدات آمریکا را مانع توافق دانست.
اما این الگو را خود ترامپ نیز در خرداد پذیرفته و امضا کرده بود. رویترز در ۲۸ خرداد متن تفاهم را گزارش کرد: رفع مرحله‌ای محاصره در برابر تسهیل عبور کشتی‌ها و موکول‌شدن توافق نهایی به مذاکرات بعدی.
وال‌استریت ژورنال در ۲۰ آبان از تردید خصوصی ترامپ درباره هزینه آن تصمیم خبر داد؛ روایتی که کاخ سفید رد کرده است. ترامپ اکنون ظاهراً نمی‌خواهد بدون امتیاز هسته‌ای ملموس، همان ترتیب را تکرار کند.
بازآرایی ابزارهای فشار
ترامپ مذاکره، محاصره اقتصادی و اقدام نظامی را هم‌زمان حفظ می‌کند، اما اولویتشان را با تغییر شرایط جابه‌جا می‌کند. با حاشیه‌نشینی ونس، نقش نهادی روبیو، وزیر خارجه و مجری سیاست ترامپ، برجسته‌تر شده؛ هرچند ویتکاف و کوشنر هنوز تماس‌های مذاکراتی دارند.
آکسیوس در ۱۹ آبان گزارش داد روبیو از انتخاب «راه سوم» سخن گفته است: نه توافق نامطلوب، نه حمله گسترده فوری؛ تشدید محاصره، تحریم‌ها و فشار اقتصادی.
اما نظامیان از معادله حذف نشده‌اند. ترامپ ۲۱ آبان گفت عربستان، قطر، کویت، امارات و بحرین خواستار حفظ وضع موجودند؛ زیرا به ادعای او ایران زیر فشار مالی «در حال فروپاشی» است. او این رویکرد را «کمی متمدنانه‌تر» خواند، اما از امکان حمله سه‌روزه به زیرساخت‌های ایران گفت.
این اظهارات اعلام عملیات قطعی نیست؛ با ناکامی فشار اقتصادی، وزن گزینه نظامی می‌تواند افزایش یابد. ادامه محاصره نیز سناریویی مستقل است.
قیمت نفت، حربه کم‌رنگ شده؟
قدرت مانور ترامپ نیز نسبت به اسلام‌آباد تغییر کرده است. آژانس بین‌المللی انرژی ، امروز(۲۲ آبان) از بازگشت احتمالی مازاد عرضه نفت خبر داد؛ یعنی اضطرار قبلی ناشی از کمبود عرضه کمتر شده است.
اما هرمز همچنان ناامن است و طبق گزارش آسوشیتدپرس، برآورد پنتاگون از هزینه جنگ تا ۲۴ مهر به ۴۷٫۱ میلیارد دلار می‌رسید.
ایران با استمرار اختلال دریایی می‌تواند هزینه انتظار واشنگتن را افزایش دهد؛ متحدان خلیج فارس نیز برای مهار تشدید جنگ فشار می‌آورند.
جنگ، «انتظار» ترامپ و ایران
عقب‌راندن مذاکره می‌تواند تلاشی برای گرفتن امتیاز بیشتر از تهران باشد؛ نه حذف توافق، بلکه احیای آن از موضع قدرت. اما نتیجه فقط در اختیار واشنگتن نیست. تهران می‌تواند با انعطاف راه توافق را بگشاید یا با حفظ شروط و فشار دریایی، هزینه انتظار آمریکا را بالا ببرد.
اگر فشار نتیجه ندهد، ترامپ باید هزینه محاصره، امکان بازگشت مذاکره و خطر تشدید جنگ را بسنجد؛ او می‌خواهد بهای انتظار و مقاومت را برای تهران بالا ببرد، اما خود نیز باید بهای بن‌بست را حساب کند.