پرسشی در باره گفتگوهای اسلامآباد
همزمان با آغاز مذاکرات ایران و آمریکا در اسلامآباد با هدف صلح پایدار، ابهام اصلی این گفتوگوها مسکوت ماندن نقش و رفتار اسرائیل است؛ مسئلهای که میتواند حتی در صورت توافق با واشینگتن، سایه جنگ را از منطقه دور نکند.
مذاکرات ایران و آمریکا از امروز در اسلامآباد پاکستان آغاز میشود. ایران از همان ابتدا هدف و سیاست اصلی خود را رسیدن به صلح پایدار و برطرف کردن خطر جنگ از روی کشور اعلام کرده است و نه یک آتشبس موقت و آغاز دوباره جنگ. این سیاست درست و واقعبینانه است. حالا باید دید آیا مذاکراتی که ایران دنبال میکند به این هدف میرسد یا نه؟
به طور طبیعی ایران و ایالات متحده مواردی را به عنوان دستور مذاکرات خود روی میز گذاشتهاند. دستورهای دو طرف آن اندازه در تضاد و تقابل با یکدیگر است که به ظاهر قابل تفاهم نیست. ولی طبیعی است که هر دو طرف دست بالا را میگیرند تا بتوانند در مذاکرات به یک نقطه تعادلی برسند، امیدواریم چنین شود. در این نوشته به جزییات دستورهای دو طرف نمیپردازم، بلکه یک مسأله در متن ایران هست (که در واقع نیست، به دلیل نبودن مهمترین مسأله موجود متن است!) که سرنوشت مذاکرات را از حیث رسیدن به توافقی مفید در ابهام قرار میدهد، و آن مسکوت گذاشتن مسأله اسراییل است.
واقعیت این است که جنگ اخیرگر چه و به ظاهر میان ایران با آمریکا و اسراییل بود و هست، ولی در اصل جنگ ایران و اسراییل است که ترامپ شریک اسراییل در این جنگ و متهم ردیف دوم آن است. بنابراین فرض کنیم که امکان توافق با آمریکا هم فراهم شود که به نظر من بدون پرداختن به مسأله اسراییل ممکن نیست، در این صورت اسراییل را چه خواهند کرد؟ اگر دو باره و پس از مدتی مثل جنگ ۱۲ روزه حمله کند، چه باید کرد؟ در چنین صورتی حمله به کشورهای منطقه نیز موضوعیت خود را از دست خواهد داد، بستن تنگه هم پذیرفتنی نخواهد بود. همچنین اگر توافقی شود ولی مسأله اسراییل حل نشود، سپس به لبنان یا یمن حمله کند، ایران چه خواهد کرد؟ پرسش این است که چگونه میتوان آتشبس لبنان را ضمیمه توافق با آمریکا نمود؟ اسراییل مطلقاً نمیپذیرد، آمریکا هم نمیپذیرد.
مگر اینکه همه اینها در ذیل یک ایده ملی حل و فصل شوند، که در این صورت توافق اسراییل را ضروری میسازد. یا حداقل باید اسراییل بصورت جداگانه همچون سال ۲۰۰۶ با لبنان و حزبالله به آتشبس رسمی برسند، که البته اگر بشکند که چنین هم خواهد شد، دو باره شعلههای جنگ زبانه خواهند کشید.
شاید راهحلی برای این مسأله باشد، حداقل به ذهن بنده نمیرسد. در هر حال گمان نمیکنم که منطقاً امکان حل آن در توافق احتمالی میان ایران و آمریکا باشد. الآن اعراب در این مذاکرات نیستند، چون توافق با آمریکا تقابل با آنان را هم پایان میدهد و ایران میتواند با همه آنها دو به دو یا جمعی گفتگو کند، ولی ظاهراً این کار با اسراییل قابل تصور نیست. پس جنگ حتی اگر در عمل هم متوقف شود به شیوههای دیگر از قبیل ترور و خرابکاری از سوی اسراییل ادامه خواهد یافت و چه بسا به حمله نظامی دو باره و سه باره هم منجر شود.
فراموش نکنیم که مسأله اصلی امروز ایران جنگ و خصومت با اسراییل است و نه با ایالات متحده. ترامپ هم به نیابت از اسراییل وارد این جنگ غیر قانونی شد.