چه عاملی باعث شکست توافق شد؟ | محاصره دریایی ترامپ با واکنش نظامی ایران روبرو خواهد شد؟

دیاکو حسینی کارشناس مسائل بین الملل: 

گمان نمی‌کنم ایران آغازگر تهاجم تازه‌ای باشد، اما آمریکا به اهداف خود نرسیده است و همان‌گونه که آقای ترامپ اعلام کرده، قصد دارد نوعی «محاصره دریایی» را دنبال کند. چنین اقدامی، به‌ویژه در ارتباط با تنگه هرمز، ماهیتی نظامی دارد و می‌تواند نقض آتش‌بس تلقی شود. اگر در این مسیر اقدامی صورت گیرد، از سوی ایران نیز به‌عنوان نقض آتش‌بس تلقی خواهد شد و ممکن است واکنش در پی داشته باشد. 

سه موضوع کلیدی در این مذاکرات وجود دارد. دو موضوع به گذشته بازمی‌گردد؛ یعنی پیش از این جنگ نیز مطرح بوده است: نخست، برنامه موشکی ایران و مسئله گروه‌های موسوم به نیابتی یا محور مقاومت؛ دوم، برنامه هسته‌ای ایران که شامل سرنوشت ذخایر اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصدی (حدود ۴۴۰ کیلوگرم) و حق غنی‌سازی در داخل خاک کشور است. موضوع سوم که در این مذاکرات برجسته شد، مسئله تنگه هرمز است. 

در چارچوب مطالبات حداکثری، آمریکا خواهان آن بود که کل این ۴۴۰ کیلوگرم از ایران خارج شود. به‌نظر من، این موضوع به‌تنهایی شاید مانع تعیین‌کننده‌ای برای توافق نبود، اما در کنار سایر موارد و در تلاش برای تثبیت روایت «پیروزی در جنگ»، به یک مانع جدی تبدیل شد. طبیعی است که ایران در این مرحله حاضر نباشد بدون دریافت تضمین‌ها و اطمینان‌های کافی، این مواد را به آسانی واگذار کند. 

برنامه موشکی و مسئله گروه‌های موسوم به نیابتی است که از نگاه ایران، اساساً خارج از دستور کار مذاکره است؛ در حالی‌که آمریکایی‌ها، تحت تأثیر دیدگاه‌های اسرائیل، این موارد را بخشی از اختلافات خود با ایران می‌دانند. 

سومین مسئله نیز تنگه هرمز است؛ جایی که ایران در عمل کنترل و امکان تأثیرگذاری دارد و آمریکا خواهان باز بودن کامل آن است. 

در مقابل، ایران خواستار لغو کامل تحریم‌هاست؛ در حالی‌که آمریکایی‌ها احتمالاً آمادگی چنین اقدامی را ندارند، به‌ویژه در شرایطی که ایران نیز حاضر نیست درباره برنامه‌های نظامی خود وارد مذاکره شود. همین وضعیت درباره مسئله گروه‌های نیابتی نیز صادق است. 

بنابراین، تا اینجا به نظر می‌رسد سرسختی مواضع دو طرف و نبود انعطاف متقابل – به‌ویژه از سوی آمریکا که حتی حاضر نیست حق غنی‌سازی ایران در داخل خاک کشور را به رسمیت بشناسد – به یک مانع اساسی در مسیر توافق تبدیل شده است. 

نزدیک شدن این اختلافات به نقطه‌ای که امکان مصالحه جدی بر روی آن‌ها فراهم شود، وابسته به تحولات میدانی و رفتار طرف مقابل است.