افتادگی پلک چشم از کجا می‌آید؟ از افزایش سن تا اختلالات عصبی
پتوز به پایین قرار گرفتن غیرطبیعی پلک بالایی گفته می شود. این وضعیت ممکن است یک چشم یا هر دو چشم را درگیر کند. در موارد خفیف، تغییر بیشتر در ظاهر چشم دیده می شود؛ اما اگر پلک تا روی مردمک پایین بیاید، می تواند بخشی از میدان دید را بپوشاند.
افتادگی پلک بالایی یا پتوز ممکن است از یک تغییر ظاهری خفیف تا مشکلی جدی باشد که میدان دید را محدود می‌کند. این عارضه گاهی به دلیل افزایش سن و شل شدن ساختارهای نگهدارنده پلک ایجاد می‌شود، اما در برخی موارد به اختلال عضلات یا اعصاب مربوط است. شناخت علت افتادگی، نقش مهمی در انتخاب روش درمان دارد.
پتوز چیست و چگونه تشخیص داده می‌شود؟
پتوز به پایین قرار گرفتن غیرطبیعی پلک بالایی گفته می‌شود. این وضعیت ممکن است یک چشم یا هر دو چشم را درگیر کند. در موارد خفیف، تغییر بیشتر در ظاهر چشم دیده می‌شود؛ اما اگر پلک تا روی مردمک پایین بیاید، می‌تواند بخشی از میدان دید را بپوشاند.
نامتقارن شدن ارتفاع پلک ها، دشواری در باز نگه داشتن چشم و بالا بردن ناخودآگاه ابروها برای بهتر دیدن از نشانه‌های احتمالی این عارضه هستند. برخی افراد نیز برای جبران افتادگی، سر خود را به عقب می‌برند.
چرا پلک دچار افتادگی می‌شود؟
یکی از شایع‌ترین علت ها، کشیده شدن یا جدا شدن تدریجی تاندون عضله بالابرنده پلک از محل اتصال آن است. این نوع افتادگی که پتوز آپونوروتیک نام دارد، بیشتر با افزایش سن دیده می‌شود؛ هرچند استفاده طولانی مدت از لنزهای تماسی و برخی جراحی‌ها یا آسیب‌های چشمی نیز می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند.
در پتوز میوژنیک، خود عضله بالابرنده پلک به درستی کار نمی‌کند. بعضی بیماری‌های عضلانی مانند میاستنی گراویس نیز ممکن است افتادگی پلک ایجاد کنند. در این بیماری، شدت افتادگی گاهی در طول روز تغییر می‌کند و ممکن است با دوبینی همراه باشد.
پتوز نوروژنیک به اختلال در اعصابی مربوط است که حرکت پلک را کنترل می‌کنند. سندرم هورنر و فلج عصب سوم مغزی از علت‌های مهم این نوع افتادگی هستند. در پتوز مکانیکی نیز وزن اضافی ناشی از توده، تورم یا پوست اضافه می‌تواند پلک را پایین بکشد.
افتادگی پلک از بدو تولد نیز ممکن است وجود داشته باشد. در این حالت، عملکرد نامناسب عضله بالابرنده پلک از عوامل اصلی است و در صورت پوشاندن محور بینایی، می‌تواند رشد طبیعی بینایی کودک را مختل کند.
روش‌های تشخیص و درمان
پزشک با بررسی سابقه پزشکی، زمان شروع افتادگی، وضعیت مردمک‌ها و حرکات چشم و اندازه گیری عملکرد عضله بالابرنده، علت احتمالی را ارزیابی می‌کند. آزمایش‌های تکمیلی مانند تصویربرداری، آزمایش خون یا بررسی‌های عصبی فقط در صورت نیاز و بر اساس یافته‌های معاینه درخواست می‌شوند.
درمان به علت و شدت پتوز بستگی دارد. اگر افتادگی خفیف باشد و بینایی را مختل نکند، ممکن است فقط پیگیری کافی باشد. قطره چشمی اکسی متازولین در برخی بزرگسالان مبتلا به پتوز اکتسابی می‌تواند به طور موقت پلک را بالاتر ببرد؛ البته برای همه انواع افتادگی مناسب نیست و باید با تجویز پزشک مصرف شود.
در مواردی که افتادگی شدید است یا میدان دید را محدود می‌کند، جراحی مطرح می‌شود. جراح ممکن است تاندون عضله بالابرنده را اصلاح یا کوتاه کند. اگر عملکرد این عضله بسیار ضعیف باشد، گاهی از روش اسلینگ استفاده می‌شود که در آن پلک به کمک ساختاری ویژه به عضله پیشانی متصل می‌شود تا بالا رفتن آن آسان‌تر شود.
چه زمانی افتادگی پلک جدی است؟
افتادگی ناگهانی پلک، به ویژه اگر با دوبینی، تفاوت اندازه مردمک ها، سردرد شدید، درد چشم، اختلال تعادل یا ضعف یک سمت بدن همراه باشد، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. این علائم ممکن است به اختلالات عصبی یا عروقی مربوط باشند و نباید آن‌ها را به افزایش سن نسبت داد.
افتادگی پلک در کودکان نیز باید زود بررسی شود تا در صورت پوشاندن مسیر بینایی، از اختلال رشد بینایی جلوگیری شود. اگر افتادگی پلک به تازگی ایجاد شده یا به تدریج تشدید می‌شود، معاینه چشم پزشکی برای مشخص شدن علت ضروری است. این مطلب به منزله تشخیص پزشکی نیست و صرفا با هدف اطلاع‌رسانی تهیه شده است.