سحابی قلب؛ زایشگاهی سرخ برای تولد ستارهها
سحابی قلب با نام علمی IC ۱۸۰۵ یکی از چشمگیرترین سحابیهای آسمان شب است که بهخاطر شباهت کلیاش به شکل یک قلب، در تصویرهای نجومی بسیار شناخته میشود.
سحابی قلب با نام علمی IC ۱۸۰۵ یکی از چشمگیرترین سحابیهای آسمان شب است که بهخاطر شباهت کلیاش به شکل یک قلب، در تصویرهای نجومی بسیار شناخته میشود. اما جذابیت واقعی این جرم فقط «شکل» نیست؛ سحابی قلب یک آزمایشگاه طبیعیِ فعال برای دیدن روندهای بنیادیِ شکلگیری ستارهها در دل ابرهای گازی است.
به گزارش چند ثانیه، این سحابی در ناحیهای از آسمان نزدیک به صورت فلکی ذاتالکرسی (Cassiopeia) قرار دارد و بخشی از یک سامانهی بزرگتر از ابرهای میانستارهای است. چنین ابرهایی عمدتاً از هیدروژن و غبار کیهانی تشکیل شدهاند؛ همان مواد خامی که اگر شرایط مناسب شود (چگالی بالاتر، سرمای بیشتر و آشفتگیهای گرانشی)، میتوانند به تولد ستارههای جدید منجر شوند.
در قلب این ساختار عظیم، خوشهای از ستارگان جوان و بسیار داغ دیده میشود. این ستارهها هنوز «جوان» محسوب میشوند، اما از نظر انرژی، فوقالعاده پرقدرتاند؛ نور فرابنفش و بادهای ستارهای آنها به محیط اطراف ضربه میزند و مرزهای گاز را شکل میدهد. بسیاری از رشتهها و برجستگیهایی که در تصاویر میبینیم، نتیجهی همین تعامل شدید میان ستارههای جوان و ابر مادر است.
رنگ سرخِ مشهورِ سحابی قلب عمدتاً از تابش هیدروژن یونیزهشده میآید؛ یعنی وقتی فوتونهای پرانرژی ستارههای داغ، الکترونهای اتم هیدروژن را جدا میکنند و بعد از بازگشت الکترونها به حالت پایدار، نور در طول موجهای مشخص گسیل میشود. به زبان ساده: ستارههای جوان با انرژی خودشان گاز اطراف را «روشن» میکنند و آن درخشش قرمز را میسازند.
سحابی قلب فقط یک تصویر زیبا نیست؛ اینجا یک محیط پویاست که در آن، هم «تخریب» رخ میدهد و هم «ساختن». بادها و تابش ستارههای پرجرم میتوانند بخشی از ابر را پراکنده کنند، اما همزمان با فشردهکردن بخشهایی از گاز، امکان دارد موجی از ستارهزایی تازه را هم تحریک کنند. این همان پارادوکس جذاب مناطق ستارهساز است: انرژی ستارههای تازهمتولدشده میتواند به تولد ستارههای بعدی هم کمک کند.
در نهایت، سحابی قلب یک نمونهی عالی برای فهم این موضوع است که ستارهها «از هیچ» بهوجود نمیآیند؛ آنها در دل ابرهای سرد و عظیم گازی رشد میکنند، روشن میشوند و سپس محیط خود را دگرگون میسازند. اگر به تصویرهای دقیق این سحابی نگاه کنیم، در واقع داریم داستانی از تولد، انرژی، و تغییر را میبینیم؛ داستانی که در مقیاس کیهانی بارها تکرار میشود و به شکلگیری ساختارهای آیندهی کهکشان کمک میکند.