چرا نگاه کردن به گوشی در خودرو حالتان را بد میکند؟
وقتی به صفحه گوشی خیره میشوید، چشمها فقط یک تصویر ثابت و بدون نشانه حرکت دریافت میکنند. هیچ لرزشی، هیچ جابهجایی محیطی و هیچ تغییر زاویهای دیده نمیشود. از نگاه چشم، شما در یک وضعیت ثابت نشستهاید.
به گزارش دانش و سلامت گروه چندثانیه آنلاین: اگر داخل ماشین، اتوبوس یا مترو فقط چند دقیقه به گوشی نگاه کنید و ناگهان دچار سرگیجه، تهوع یا سنگینی سر شوید، با یک اتفاق ساده طرف نیستید؛ این نتیجه یک «اختلال لحظهای در پردازش مغز» است که تقریباً برای هر انسانی قابل رخ دادن است.
ماجرا از جایی شروع میشود که مغز برای فهمیدن موقعیت بدن، همزمان از چند منبع اطلاعات میگیرد: چشمها، گوش داخلی (سیستم تعادل) و حس عمقی عضلات.
در حالت عادی، این سه سیستم مثل یک تیم هماهنگ عمل میکنند و همه یک روایت واحد میسازند: بدن کجاست و در چه وضعی قرار دارد.
اما داخل وسیله نقلیه این هماهنگی بههم میریزد.
بدن در حال حرکت است؛ پیچها، شتاب گرفتن، ترمز و لرزشها همگی بهطور دقیق توسط گوش داخلی ثبت میشوند. این سیستم کاملاً مطمئن به مغز اعلام میکند: «ما در حرکت هستیم».
در همین زمان، وقتی به صفحه گوشی خیره میشوید، چشمها فقط یک تصویر ثابت و بدون نشانه حرکت دریافت میکنند. هیچ لرزشی، هیچ جابهجایی محیطی و هیچ تغییر زاویهای دیده نمیشود. از نگاه چشم، شما در یک وضعیت ثابت نشستهاید.
اینجاست که مغز وارد یک تضاد جدی میشود؛ دو منبع اصلی اطلاعات، دو گزارش کاملاً متناقض میدهند: یکی حرکت را تأیید میکند، دیگری آن را انکار.
این ناهماهنگی ساده نیست. مغز به شدت به هماهنگی حواس وابسته است و وقتی این هماهنگی از بین میرود، سیستم پردازش مرکزی دچار خطا میشود. نتیجه این وضعیت در علم با عنوان بیماری حرکت (Motion Sickness) شناخته میشود.
اما نکته جالبتر ماجرا اینجاست:
مغز این تناقض را صرفاً یک خطای ساده نمیبیند.
بر اساس یکی از نظریههای مهم علمی، مغز در طول تکامل یاد گرفته است که چنین ناهماهنگیهایی میتواند در شرایط مسمومیت (مثلاً ورود سموم عصبی) هم رخ دهد؛ جایی که حسها با هم همخوانی ندارند. به همین دلیل، مغز برای «محافظت از بدن» وارد حالت هشدار میشود.
و اینجاست که علائم شروع میشوند: تهوع، سرگیجه، سردی عرق، بیقراری، سنگینی سر و احساس بههمریختگی عمومی.
در واقع چیزی که شما حس میکنید یک خطای ساده دیداری نیست؛ یک واکنش دفاعی پیچیده است که بدن آن را فعال میکند تا از وضعیت ناشناخته خارج شود.
جالبتر اینکه شدت این حالت در افراد مختلف متفاوت است؛ برخی تقریباً هیچ مشکلی ندارند، در حالی که بعضیها حتی با نگاه کوتاه به گوشی هم دچار علائم میشوند. این تفاوت به حساسیت سیستم تعادل و تجربه مغز در تطبیق حواس برمیگردد.
راه ساده کنترل این وضعیت هم دقیقاً برعکس همان چیزی است که باعث مشکل میشود: به جای تمرکز روی صفحه ثابت، نگاه کردن به بیرون و مخصوصاً افق باعث میشود چشمها دوباره حرکت را «ببینند» و هماهنگی بین سیستمها برگردد. در نتیجه مغز از حالت هشدار خارج میشود و علائم بهتدریج فروکش میکنند.
این پدیده شاید ساده به نظر برسد، اما یکی از نمونههای دقیق از این است که مغز چقدر به هماهنگی بین حواس وابسته است؛ تا جایی که حتی یک گوشی در دست میتواند کل سیستم تعادل بدن را برای چند دقیقه بههم بریزد.