جامعه کارگری به سمت مشاغل ناپایدار در حرکت است | زنگ خطر زنانه شدن خدمات خانگی بهصدا در آمد
سمیه گلپور، فعال کارگری و رئیس کانون عالی انجمنهای صنفی کارگران با ارئه آخرین تحولات بازار کسب وکارها در روزهای حساس در مصاحبهای به خبرنگار «چندثانیه» میگوید:
چندثانیه - رشد مشاغل خدماتی خانگی نشان دهنده تغییر اجباری الگوی اشتغال و حرکت بخشی از نیروی کار به سمت مشاغل کم مهارت و ناپایدار است. در ادامه سهم کارهای بدون قرارداد و بدون بیمه افزایش مییابد و ساماندهی بازار کار دشوارتر میشود.
تثبیت مشاغل ساده و کم مهارت ممکن است جامعه را در دام اشتغال کم مهارت قرار دهد. وضعیتی که در آن نیروی کار تحصیل کرده در مشاغل غیرتخصصی مشغول میشود و بازده سرمایهگذاری در آموزش کاهش مییابد. پیامدهای آن شامل کاهش انگیزه تحصیل، افزایش مهاجرت نیروی متخصص، کند شدن رشد اقتصادی و تشدید شکاف درآمدی است.
در کنار این عوامل، رشد اقتصاد پلتفرمی نیز ممکن است بخشی از بازار خدمات خانگی را به سمت پلتفرمهای آنلاین منتقل کند. اگر قوانین حمایتی برای این نوع فعالیتها تدوین نشود، مشاغل پلتفرمی میتوانند به شکل جدیدی از اشتغال بدون حمایت اجتماعی تبدیل شوند و وضعیت کارگران در این حوزه را پیچیدهتر کنند.
برای مواجهه با این روند، ترکیبی از سیاستهای کوتاه مدت و ساختاری ضروری است. رسمیسازی تدریجی کارهای خدمات خانگی و ایجاد پوشش بیمهای برای کارگران این بخش از مهمترین اقدامات است.
گلپور به چندثانیه آنلاین گفت: تشکیل ساختارهای صنفی-قانونی میتواند قدرت چانه زنی و امنیت شغلی آنان را افزایش دهد. طراحی قراردادهای کاری ساده و نیمه رسمی برای ساماندهی این نوع مشاغل نیز راهگشا خواهد بود.
توجه داشته باشید که بخشی زیادی کارگران در این بخش را زنان تشکیل میدهند که بسیاری از آنها به نوعی سرپرست خانواده هستند که در وضعیت بعد از جنگ تحمیلی رمضان چالشهای اقتصادی-اجتماعی فراوانی را تجربه میکنند.
باتوجه به آمارها بین ۳.۵ تا ۴ میلیون زن سرپرست خانوار داریم که بیش از ۶۰ درصد آنان هیچ گونه پوشش بیمهای ندارند و حدود ۷۰ درصد در بخشهای غیررسمی فعالیت میکنند.
قانون اساسی در اصول ۲۱، دولت را مکلف به حمایت از زنان بیسرپرست و سرپرست خانوار کرده و قانون حمایت از زنان سرپرست خانوار نیز با هدف توانمندسازی تدوین شده است. با این حال، اجرای این وظایف قانونی به دلیل پراکندگی نهادی بین کمیته امداد، بهزیستی، شهرداریها و وزارت کار، کمبود بودجه و تمرکز بر کمکهای کوتاه مدت به جای ایجاد اشتغال پایدار، ناکام مانده است. برای مثال میتوان به آموزشهایی مانند خیاطی یا قالیبافی اشاره کنیم که هیچ کمکی به توانایی خانوادهها نکرده است.
در نتیجه بسیاری از زنان، به ویژه زنان سرپرست خانوار، ناچار به ورود به مشاغل خدمات خانگی و غیررسمی شدهاند. یکی از دلایل اصلی این گرایش، نبود مقررات حمایتی برای مشاغل خرد و خانگی است. کارگران این بخش معمولا فاقد بیمه و قرارداد هستند.
فشار اقتصادی نیز نقش جدی دارد. در بسیاری از خانوادهها درآمد مردان پاسخگوی هزینههای زندگی نیست.
پیامدهای اجتماعی زنانه شدن خدمات خانگی قابل توجه است. تحلیل گران اجتماعی و حوزه نیروی انسانی معتقدند گسترش این نوع مشاغل بدون قانونگذاری، به افزایش آسیبپذیری زنان و تضعیف موقعیت اقتصادی آنان منجر میشود و حالا زنگ خطرش بهصدا آمده است.
حمایت از زنان سرپرست خانوار نه تنها یک وظیفه است، بلکه شرط لازم برای جلوگیری از بازتولید فقر، تقویت نیروی کار و ایجاد توسعه اقتصادی و پایداری خانواده به شمار میرود.