هجوم ناگهانی هزاران پناهجو به مرزهای اسپانیا و چالش جدید اتحادیه اروپا

زهرا شفیعی در چندثانیه آنلاین نوشت: طی روزهای اخیر، تصاویر و ویدئوهای منتشرشده از شهر سئوتا (Ceuta)، قلمرو خودمختار اسپانیا در شمال آفریقا، به یکی از داغ‌ترین موضوعات شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های جهان تبدیل شده است. صدها و حتی هزاران مهاجر تلاش می‌کنند با شنا کردن در آب، عبور از موانع مرزی یا استفاده از قایق‌های کوچک خود را به خاک اسپانیا برسانند؛ تصاویری که بسیاری آن را یادآور اوج بحران مهاجرت اروپا در سال ۲۰۱۵ می‌دانند.

اما سؤال اصلی اینجاست که چه اتفاقی افتاده است؟ چرا این موج جدید مهاجرت شکل گرفته و چرا مقصد اصلی آن، سئوتاست؟

سئوتا؛ مرز زمینی اروپا در قلب آفریقا

سئوتا و ملیلیه تنها دو نقطه در قاره آفریقا هستند که بخشی از خاک اسپانیا و در نتیجه بخشی از مرزهای اتحادیه اروپا محسوب می‌شوند. این دو شهر از یک سو به مراکش متصل‌اند و از سوی دیگر، ورود به آن‌ها به معنای رسیدن به قلمرو اتحادیه اروپا است.

همین موقعیت جغرافیایی باعث شده این منطقه سال‌ها یکی از مهم‌ترین مسیرهای مهاجرت غیرقانونی از آفریقا به اروپا باشد.

چه چیزی موج جدید را آغاز کرد؟

کارشناسان معتقدند مجموعه‌ای از عوامل باعث شده است هزاران نفر طی مدت کوتاهی راهی مرزهای اسپانیا شوند.

یکی از مهم‌ترین عوامل، انتشار اخبار مربوط به تغییرات در روند رسیدگی به پرونده برخی مهاجران در اسپانیا بود. این اخبار، چه درست و چه تحریف‌شده، توسط شبکه‌های قاچاق انسان به‌سرعت در میان مهاجران منتشر شد و این تصور را ایجاد کرد که اگر افراد بتوانند خود را به سئوتا برسانند، احتمال اخراج آن‌ها کاهش یافته و شانس بیشتری برای ورود به اروپا خواهند داشت.

قاچاقچیان انسان نیز با سوءاستفاده از این شرایط، وعده انتقال آسان به اروپا را داده و بسیاری از خانواده‌ها را به پرداخت مبالغ سنگین ترغیب کردند.

فقر؛ مهم‌ترین عامل مهاجرت

بخش بزرگی از افرادی که قصد ورود به اروپا را دارند، از کشورهای جنوب صحرای آفریقا یا مناطق محروم مراکش هستند.

بیکاری، افزایش قیمت مواد غذایی، تورم، خشکسالی، کمبود فرصت‌های شغلی، بی‌ثباتی سیاسی و درگیری‌های داخلی باعث شده هزاران نفر اروپا را تنها راه رسیدن به زندگی بهتر بدانند.

بسیاری از این افراد ماه‌ها یا حتی سال‌ها در انتظار فرصتی برای عبور از مرز بوده‌اند و به محض انتشار شایعات درباره آسان‌تر شدن ورود، حرکت خود را آغاز کردند.

نقش شبکه‌های قاچاق انسان

یکی از بازیگران اصلی این بحران، باندهای قاچاق انسان هستند.

این شبکه‌ها با استفاده از پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی، اخبار نادرست یا اغراق‌آمیز را منتشر می‌کنند و به مهاجران وعده می‌دهند که در صورت رسیدن به سئوتا، امکان دریافت اقامت یا پناهندگی برای آن‌ها فراهم خواهد شد.

در بسیاری از موارد، مهاجران برای این سفر هزاران یورو پرداخت می‌کنند؛ در حالی که بسیاری از آن‌ها هرگز به مقصد نمی‌رسند یا پس از دستگیری به کشور مبدأ بازگردانده می‌شوند.

چرا تصاویر این بحران تا این حد خبرساز شده است؟

تصاویر منتشرشده از شنا کردن دسته‌جمعی مهاجران، عبور از حصارهای مرزی و حضور گسترده نیروهای امنیتی اسپانیا، بار دیگر افکار عمومی اروپا را نسبت به موضوع مهاجرت حساس کرده است.

برخی کاربران این تصاویر را نشانه شکست سیاست‌های مرزی اتحادیه اروپا می‌دانند، در حالی که گروهی دیگر معتقدند اروپا باید مسئولیت انسانی بیشتری در قبال پناهجویان و مهاجران آسیب‌پذیر بپذیرد.

اختلاف میان کشورهای اروپایی

این بحران تنها یک مسئله مرزی نیست؛ بلکه بار دیگر شکاف عمیق میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا را آشکار کرده است.

برخی دولت‌ها خواستار افزایش نیروهای مرزبانی، ساخت موانع بیشتر و اخراج سریع مهاجران غیرقانونی هستند.

در مقابل، برخی دیگر تأکید می‌کنند که بسیاری از این افراد از جنگ، فقر یا شرایط بحرانی فرار کرده‌اند و باید مطابق قوانین بین‌المللی، درخواست پناهندگی آن‌ها بررسی شود.

همین اختلاف‌ها باعث شده اتحادیه اروپا تاکنون نتواند به یک سیاست واحد و پایدار درباره مهاجرت دست پیدا کند.

آیا این بحران ادامه خواهد داشت؟

بسیاری از تحلیلگران معتقدند تا زمانی که عوامل اصلی مهاجرت، از جمله فقر، جنگ، بی‌ثباتی سیاسی، تغییرات اقلیمی و فعالیت شبکه‌های قاچاق انسان از بین نرود، اروپا همچنان با موج‌های مشابهی از مهاجرت روبه‌رو خواهد بود.

به باور کارشناسان، افزایش کنترل مرزها به‌تنهایی نمی‌تواند این بحران را حل کند و بدون همکاری کشورهای مبدأ، مقابله با قاچاقچیان انسان و ایجاد فرصت‌های اقتصادی در کشورهای آفریقایی، این چرخه بار دیگر تکرار خواهد شد.

اروپا در دوراهی امنیت یا انسان‌دوستی

بحران سئوتا بار دیگر اتحادیه اروپا را در برابر یک پرسش دشوار قرار داده است؛

از یک سو، دولت‌ها موظف‌اند از مرزهای خود محافظت کنند و مانع ورود غیرقانونی شوند.

از سوی دیگر، قوانین بین‌المللی و اصول حقوق بشر بر حمایت از افرادی که از جنگ، خشونت یا شرایط بحرانی فرار می‌کنند، تأکید دارند.

این تعارض میان امنیت و مسئولیت‌های انسانی، سال‌هاست یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های اروپا به شمار می‌رود و به نظر می‌رسد با موج جدید مهاجرت، بار دیگر به یکی از مهم‌ترین موضوعات سیاسی این قاره تبدیل شده است.