پیشروی حوثیها در بابالمندب به چه معناست؟
سقوط شهر «مخا» (Mocha) نتیجهی نهاییِ یک تهاجم گسترده از سوی حوثیها بود که آسیبپذیریهای موجود در خطوط دفاعیِ همسو با دولت را آشکار ساخت.
نیروهای حوثی روز پنجشنبه در جریان یک تهاجم گسترده، کنترل شهر بندری «مخا» در یمن را به دست گرفتند؛ عملیاتی که در بحبوحه تشدید درگیریها میان این جنبش و دولت یمن (که مورد حمایت عربستان سعودی است) صورت میگیرد.
به گزارش الجزیره، همزمان با افزایش خشونتها که بیم تشدید بحران انسانیِ وخیمِ کنونی در استانهای «تعز» و «الحدیده» را به همراه دارد، صدها زن و کودک شهر مخا را ترک کرده و به دنبال پناه گرفتن در استانهای «لحج» و «عدن» که تحت کنترل دولتِ مورد حمایت عربستان هستند برآمدند؛ گفتنی است که طی دو هفته گذشته، بیش از ۲۰ هزار نفر بر اثر این درگیریها آواره شدهاند.
احمد الشلفی، دبیر بخش امور یمن در شبکه الجزیره، به تلفات فوری غیرنظامیان ناشی از تغییر وضعیت نظامی اشاره کرد و گفت: «مناطق جنوب الحدیده و المخا شاهد موجهایی از آوارگی به سمت ذوباب و عدن بودهاند.»
عقبنشینی ناگهانی
سقوط شهر «مخا» (Mocha) نتیجهی نهاییِ یک تهاجم گسترده از سوی حوثیها بود که آسیبپذیریهای موجود در خطوط دفاعیِ همسو با دولت را آشکار ساخت. به گفتهی «الشلفی»، حوثیها از تاریخ ۳ سپتامبر، فشار خود را از سه محور مجزا آغاز کردند: غرب تعز، جنوب حدیده و خودِ شهر مخا. درگیریها در حومهی شهر مخا بسیار شدید بود.
الشلفی و «مها علی» خبرنگار الجزیره که از تعز گزارش میداد اظهار داشتند که یکی از عوامل کلیدی در تصرف این شهر توسط حوثیها، عقبنشینی «نیروهای مقاومت ملی» از صحنهی نبرد بود.
«مقاومت ملی» به رهبری «طارق صالح» برادرزادهی «علی عبدالله صالح»، رئیسجمهور پیشین یمن که پس از اتحاد اولیه با حوثیها توسط خودِ آنها کشته شد یکی از ارکان اصلیِ ائتلاف تحت حمایت عربستان سعودی و دولتِ موردِ به رسمیت شناختهشدهی بینالمللی بوده است.
الشلافی گفت که حوثیها «در پی عقبنشینی نیروهای مقاومت ملی و حرکت آنها به سمت المخا در سحرگاه امروز»، کنترل این شهر را به دست گرفتند. وی افزود مشخص نیست که آیا نیروهای مقاومت ملی «برای تجدید سازماندهی صفوف خود، یا به دلیلی نظامی، و یا به دلیل ناتوانی در برابر آرایشهای نظامی سنگین» عقبنشینی کردهاند.
به گفته «مها علی» از شبکه الجزیره، صالح به نیروها دستور داد تا در واکنش به پیشروی حوثیها در جبهههای «الوازعیه» و «موزع»، دست به «عقبنشینی تاکتیکی و تغییر موقعیت» بزنند و همچنین فرمان تشکیل یک مرکز فرماندهی جایگزین را صادر کرد.
گسترش جبههها
این درگیری بهسرعت در حال کشیده شدن به عرصههای دریایی و مناطق دوردستِ خشکی است. خبرگزاری رویترز به نقل از چهار منبع ناشناس گزارش داد که حوثیها «در حال انجام حملاتی به جزایر راهبردی «حانیش» در دریای سرخ» بودهاند.
همزمان، علی گزارش داد که «رسانههای نظامیِ «مقاومت ملی» اعلام کردند که نیروی هوایی [نیروهای حامی دولت] مواضع حوثیها را در «التحیتا»، «الصلیف» و جزیره «کمران» در استان «الحدیده» هدف قرار داده است؛ این در حالی است که حوثیها دو موشک بالستیک به سمت جزیره راهبردی «زقر» شلیک کردند. »
درگیریها در مناطق داخلی نیز شدت گرفت. علی گزارش داد که در مأرب، «جنگندهها نیروهای کمکی حوثیها را که از صنعا به سمت «فرضه نهم» در حرکت بودند، و همچنین نیروهایی را که عازم شمال و جنوب مأرب بودند، هدف قرار دادند. »
یک گلوگاه حیاتی جهانی
موقعیت جغرافیایی شهر «مخا» (Mocha) باعث شده است که تصرف آن به موضوعی با اهمیت جهانی تبدیل شود. این شهر در حدود ۷۵ کیلومتری (۴۷ مایلی) شمال تنگه «بابالمندب» واقع شده است؛ تنگهای که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند.
این گذرگاه باریک که به «دروازه اشکها» (Gate of Tears) شهرت دارد، شریان حیاتی و بسیار مهمی برای انتقال نفت خام و سوخت از خلیج [فارس] به دریای مدیترانه (از طریق کانال سوئز) و همچنین برای ترانزیت کالاهای آسیایی و نفت روسیه محسوب میشود.
یوسف موری، خبرنگار الجزیره، توضیح داد که کنترل مخا میتواند به حوثیها امکان دهد تا «تسلطی خفهکننده بر بابالمندب» پیدا کنند.
علاوه بر این، تصرف این شهر موجب قطع خطوط حیاتی تدارکاتی نیروهای مخالف حوثیها میشود؛ از جمله «جادهای که مخا را به تعز متصل میکند» (و از جنوب مخا میگذرد) و همچنین مسیرهای تدارکاتی که از طریق بندر مخا جریان دارند.
ولفگانگ پوشتای، تحلیلگر سیاست دفاعی، به الجزیره گفت: «این مقطع، نقطه عطفی در جنگ محسوب میشود. این وضعیت ممکن است به فروپاشی نیروهای دولتی در بخش جنوبی یمن منجر شود.»
پوشتای افزود: «بندر مخا آخرین بندری بود که بهطور کامل تحت کنترل دولتِ به رسمیت شناختهشده بینالمللی قرار داشت.»
جامعه جهانی با نگرانی به این تحولات واکنش نشان میدهد.
سخنگوی وزارت امور خارجه، مشترکالمنافع و توسعه بریتانیا اعلام کرد که «حوثیها مسئولیت کامل این بحران را بر عهده دارند» و از آنها خواست تا «فوراً حملات و تشدید تنشها را متوقف کنند.»
خاستگاه قهوه
مدتها پیش از آنکه «موکا» (Mokha) کانون یک بحران ژئوپلیتیک شود، مهمترین مرکز تجاری شبهجزیره عربستان و خاستگاه تجارت جهانی قهوه بود. نام قهوه موکا نیز از همین شهر گرفته شده است.
این شهر که در متون باستانی «حمیری» با نام «مَخن» (Makhn) از آن یاد شده، نخستین بار در سال ۵۱۷ میلادی به تصرف حبشیها درآمد، اما اندکی بعد توسط «ذونواس»، پادشاه حمیری، از آنجا بیرون رانده شدند.
امپراتوری عثمانی در سالهای ۱۵۳۶ تا ۱۵۳۸ میلادی این شهر را تصرف کرد و آن را به پایگاهی نظامی برای انجام حملات علیه پرتغالیها تبدیل نمود.
نکته جالبتوجه اینکه پرتغالیها نخستین اروپاییهایی بودند که طعم قهوه یمنی را چشیدند؛ زمانی که شیخِ موکا از آنها پذیرایی کرد و «نوشیدنی سیاهی که به بدن نشاط میبخشد و ذهن را آرام میکند» به آنها تعارف کرد.
به گفته مورخان، «علی بن عمر الشاذلی»، عالم صوفیمسلک، نخستین کسی بود که قهوه را از حبشه به موکا آورد.
عثمانیها در سال ۱۵۳۶ نخستین عملیات صادراتی را از طریق این بندر آغاز کردند و دانههای قهوه را از مسیر دریای سرخ به سوئز و اسکندریه فرستادند تا در آنجا به اروپاییها فروخته شود. هلندیها در سال ۱۶۲۸ نخستین قرارداد تجاری قهوه را منعقد کردند و سرانجام موفق شدند دانههای زنده (قابل کشت) را بهصورت قاچاق برای پرورش در جاوه و قاره آمریکا از آنجا خارج کنند.
شهر موکا در یمن همچنان یکی از مراکز اصلی حملونقل و صادرات قهوه این کشور است.
دوران طلایی موکا در قرنهای هفدهم و هجدهم میلادی ادامه داشت. با این حال، اهمیت این شهر در اواخر قرن نوزدهم به دلیل درگیری میان عثمانیها و بریتانیاییها و همچنین ظهور سریع بنادر رقیب در «عدن» و «حدیده» رو به افول نهاد.
این رکود اقتصادی تأثیر ویرانگری بر جمعیت محلی گذاشت؛ جمعیت موکا از حدود ۲۰ هزار نفر در قرن نوزدهم به تنها ۱۰۰۰ نفر در دهه ۱۹۳۰ کاهش یافت، هرچند در پی روندی تدریجی برای احیای شهر، این رقم تا سال ۲۰۰۴ دوباره به بیش از ۱۰ هزار نفر رسید.