ترامپ اجازه ورود «یک دلار» به اقتصاد ایران را میدهد؟
همکاری اقتصادی با ایران، حرکتی خلاف سیاست فشار حداکثری ترامپ است؛ حداقل تا زمانی که دولت ایالات متحده به این نتیجه برسد که سیاستهای جمهوری اسلامی ایران با آنچه در این سیاست تعریف شده، تفاوت کرده است. ترامپ اردیبهشت ۱۳۹۷ از برجام خارج شد و ۱۵ مرداد همین سال فرمان اجرایی را امضا کرد که تحریمهای شدیدی علیه ایران وضع میکرد.
موضوع احتمال تعریف پروژههای اقتصادی مشترک میان ایران و آمریکا در کنار گفتوگوهای هستهای، گزینهای است که این روزها با توجه به شرایط، بهصورت ضعیف مورد توجه قرار میگیرد. موضوعی که از اظهارات معاون دیپلماسی اقتصادی وزیر امور خارجه در جمع فعالان اقتصادی آغاز شد و هرچند تکذیب نشده، اما با سؤالهای زیادی روبهرو است.
یک همکاری پرابهام
ابعاد این همکاریها که ممکن است مورد علاقه ایران و آمریکا باشد، هنوز بهطور دقیق مشخص نیست. اما نیازمندیها، اظهارات و زمینهها نشان میدهد که بهصورت بالقوه، همکاری در حوزه نفت و گاز، خرید هواپیما و پروژههای معدنی میتواند مورد توجه دو طرف قرار بگیرد. یک پله بالاتر از این زمینه، اصل رسیدن ایران و آمریکا به یک توافق هنوز در هالهای از ابهام قرار دارد.
سهشنبه هفته گذشته، ایران و آمریکا برای دومین بار در ژنو پای میز مذاکره غیرمستقیم رفتند، اما بهطور دقیق نمیدانیم که فضا به کدام سمت حرکت میکند. هرچند میدانیم دو طرف قرار است متنهای پیشنهادی خود برای چارچوب توافق احتمالی و موارد مورد نظر را از طریق واسطه تبادل کنند و در ایران هم کار روی این متن از روز چهارشنبه آغاز شده است. هرچند به گفته عراقچی ضربالاجلی وجود ندارد، اما گفته میشود که این عملیات در سریعترین زمان ممکن انجام خواهد شد.
در کنار این روند دیپلماتیک، طرف آمریکایی سیاست فشار حداکثری خود را نیز ادامه میدهد و ارسال تجهیزات و تسلیحات به خاورمیانه نیز در جریان است. ترامپ همچنان به تهدید ایران در صورتی که توافقی میان دو طرف به دست نیاید، ادامه میدهد و ایران و آمریکا روزهایی تحت عنوان جنگ ۱۲ روزه را هم پشت سر گذاشتند که در معادلهنویسی هر دو طرف تأثیر داشته است. در چنین فضایی، مشخص نیست که آیا مشوقهای اقتصادی ایران به آمریکا، طلسم میان تهران و واشنگتن را میشکند یا نه.
بازخوانی سیاست فشار حداکثری
همکاری اقتصادی با ایران، حرکتی خلاف سیاست فشار حداکثری ترامپ است؛ حداقل تا زمانی که دولت ایالات متحده به این نتیجه برسد که سیاستهای جمهوری اسلامی ایران با آنچه در این سیاست تعریف شده، تفاوت کرده است. ترامپ اردیبهشت ۱۳۹۷ از برجام خارج شد و ۱۵ مرداد همین سال فرمان اجرایی را امضا کرد که تحریمهای شدیدی علیه ایران وضع میکرد.
این رویکرد و سیاست ترامپ در قبال ایران، «سیاست فشار حداکثری» نام گرفت و در مقدمه فرمان اجرایی آن آمده بود: «من، دونالد جی. ترامپ، به استناد قوانین داخلی آمریکا و به دنبال خروج ایالات متحده از توافق هستهای ایران (برجام) در ۸ می ۲۰۱۸ و در راستای اعمال فشار مالی و اقتصادی بیشتر بر حکومت ایران برای مقابله با تهدیدات آن (از جمله توسعه موشکها، حمایت از گروههای منطقهای و فعالیتهای بدخواهانه)، این دستور اجرایی را صادر میکنم.» این فرمان در دوران بایدن لغو نشد، اما ناظران بر این باورند که در چهار سال دولت او، به شدتِ قبل، بهویژه در موضوع فروش نفت، با جدیت پیگیری نمیشد.
ترامپ ۱۶ بهمن سال گذشته هم با امضای یک یادداشت ریاستجمهوری، احیای سیاست فشار حداکثری را اعلام کرد. بر اساس ترجمهای که خبرگزاری فارس سال گذشته منتشر کرد، رئیسجمهور آمریکا در این یادداشت آورد: «سیاست ایالات متحده این است که ایران از سلاح هستهای و موشکهای بالستیک قارهپیما محروم شود؛ شبکه و کارزار تجاوز منطقهای ایران خنثی شود؛ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروهای نیابتی آن از دسترسی به منابعی که از فعالیتهای بیثباتکننده آنها حمایت میکنند، محروم، تضعیف یا منزوی شوند و توسعه تهاجمی موشکها و سایر قابلیتهای تسلیحاتی نامتقارن و متعارف ایران خنثی گردد.»
تمام بندهای این فرمان نیز بر اساس قطع مسیرهای دور زدن تحریمهای ایران، فروش نفت و کسب هرگونه درآمد است. ترامپ اخیراً هم فرمانی مبنی بر وضع تعرفههای اضافه بر کشورهای واردکننده کالا از ایران امضا کرد. با توجه به این سیاست که هدف آن افزایش فشار اقتصادی بر تهران با هدف تغییر در برخی برنامهها بوده، آیا ترامپ حاضر به همکاری با ایران و تقویت اقتصاد آن میشود؟