پلک زدن، آینه تمرکز شنیداری انسان

پژوهش‌های جدید در حوزه علوم اعصاب نشان می‌دهد پلک زدن انسان رفتاری کاملاً تصادفی یا صرفاً فیزیولوژیک نیست، بلکه به‌طور مستقیم با نحوه پردازش اطلاعات در مغز ارتباط دارد. دانشمندان متوجه شده‌اند که هنگام گوش دادن فعال، به‌ویژه در شرایطی که تمرکز بالایی لازم است، الگوی پلک زدن به شکل محسوسی تغییر می‌کند و می‌تواند بازتابی از میزان درگیری ذهنی فرد باشد. 

به گزارش چند ثانیه، در مطالعه‌ای که توسط پژوهشگران حوزه شنوایی و شناخت انجام شده، شرکت‌کنندگان در معرض گفتارهای مختلف در محیط‌های آرام و پر سر و صدا قرار گرفتند. نتایج نشان داد هرچه درک گفتار دشوارتر می‌شد، تعداد پلک زدن افراد کاهش پیدا می‌کرد. این یافته حاکی از آن است که مغز برای افزایش دقت شنیداری، به‌صورت ناخودآگاه برخی حرکات بدنی را محدود می‌کند. 

از منظر علمی، این پدیده به سیستم توجه در مغز مربوط می‌شود؛ سیستمی که منابع شناختی را بین حواس مختلف تقسیم می‌کند. زمانی که شنیدن نیازمند تمرکز بیشتری است، مغز تلاش می‌کند محرک‌های غیرضروری را به حداقل برساند. کاهش پلک زدن را می‌توان یکی از نشانه‌های این فرایند دانست، زیرا حتی وقفه‌های بسیار کوتاه دیداری نیز ممکن است تمرکز ذهنی را مختل کنند. 

نکته جالب‌تر این است که پلک زدن با تفکر عمیق نیز ارتباط دارد. پژوهشگران توضیح می‌دهند وقتی فرد در حال تحلیل و جداسازی صدای هدف از نویز پس‌زمینه است، مغز وارد حالت پردازش فعال می‌شود. در این وضعیت، پلک زدن کمتر می‌شود تا جریان توجه حفظ شده و مغز بتواند اطلاعات شنیداری را دقیق‌تر رمزگشایی کند. 

این یافته‌ها فقط جنبه تئوریک ندارند و می‌توانند کاربردهای عملی مهمی داشته باشند. برای مثال، بررسی الگوی پلک زدن ممکن است در آینده به‌عنوان ابزاری غیرتهاجمی برای سنجش میزان تمرکز شنیداری، خستگی ذهنی یا حتی تشخیص زودهنگام برخی اختلالات عصبی مورد استفاده قرار گیرد؛ موضوعی که توجه محققان بالینی را نیز به خود جلب کرده است. 

در مجموع، نتایج این تحقیقات نشان می‌دهد رفتارهای بسیار ساده‌ای مثل پلک زدن می‌توانند سرنخ‌های ارزشمندی درباره عملکرد پیچیده مغز ارائه دهند. ارتباط میان پلک زدن و شنوایی یادآور این نکته است که مغز انسان برای مدیریت محیط‌های شلوغ و پر سر و صدا، از سازوکارهای ظریف و هوشمندانه‌ای استفاده می‌کند که تا همین اواخر از دید علم پنهان مانده بودند.