آیا «دیوار آتش بزرگ چین» به ایران میرسد؟
در دهههای اخیر، توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در ایران تحت تأثیر دو عامل متعارض قرار داشته است: از یک سو تحریمهای همهجانبه غربی که دسترسی به فناوریهای روز و سرمایهگذاری خارجی را محدود کرده، و از سوی دیگر تلاش دولت برای ایجاد زیرساختهای دیجیتال مستقل و امن برجسته شده است.
در دهههای اخیر، توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در ایران تحت تأثیر دو عامل متعارض قرار داشته است: از یک سو تحریمهای همهجانبه غربی که دسترسی به فناوریهای روز و سرمایهگذاری خارجی را محدود کرده، و از سوی دیگر تلاش دولت برای ایجاد زیرساختهای دیجیتال مستقل و امن برجسته شده است. در این میان، جمهوری خلق چین به عنوان شریکی راهبردی ظاهر شده که هم از نظر فناوری و هم اقتصادی توانسته خلأ ناشی از تحریمها را تا حدی پر کند.
این در حالی است که همکاریهای فناورانه ایران و چین ریشه در تفاهمنامه همکاری جامع ۲۵ساله دارد که در سال ۱۴۰۰ به امضا رسید. این سند چارچوب قانونی همکاری در حوزههای مختلف از جمله فناوری اطلاعات، ارتباطات و امنیت سایبری را تعریف کرده است. در این زمینه، پروژه «شبکه ملی اطلاعات» که از اواسط دهه ۱۳۸۰ مطرح شد، به کانون اصلی این همکاری تبدیل شده است.
شبکه ملی اطلاعات به عنوان ستون فقرات فضای مجازی کشور طراحی شده که هدف اصلی آن ایجاد زیرساختی امن، پایدار و قابل کنترل داخلی است. براساس اطلاعات منتشر شده توسط وزارت ارتباطات، تا پایان سال ۱۴۰۳ حدود ۷۶ درصد از زیرساختهای فیبر نوری این شبکه تکمیل شده و پوشش آن به بیش از ۱۲۰۰ شهر و ۵۰ هزار روستا رسیده است.
در این زمینه، شرکتهای چینی همچون هواوی و ZTE نقش قابل توجهی در تأمین تجهیزات پیشرفته شبکه ایفا کردهاند. این تجهیزات شامل سیستمهای روتینگ پیشرفته، سرورهای ابری و فناوریهای پردازش دادههای حجیم (Big Data) است. این همکاری موجب کاهش هزینههای توسعه شبکه شده است.
همکاری فناورانه ایران و چین تنها به حوزه سختافزار محدود نمیشود، بلکه شامل انتقال دانش فنی، آموزش نیروی انسانی و سرمایهگذاری مشترک در حوزههای نوظهور نیز میشود. به عنوان مثال، پروژه توسعه مراکز داده ابری با سرمایهگذاری مشترک ۳۰۰ میلیون دلاری در حال اجراست که پس از تکمیل، ظرفیت پردازش و ذخیرهسازی دادههای کشور را افزایش خواهد داد.
همکاری دیجیتال ایران و چین نمونهای از راهبرد هوشمندانه در شرایط تحریم و محدودیتهای بینالمللی است. این همکاری از یک سو امکان توسعه زیرساختهای حیاتی کشور را فراهم کرده و از سوی دیگر، زمینه انتقال دانش فنی و تربیت نیروی متخصص را ایجاد کرده است. با این حال، نکته کلیدی حفظ تعادل میان بهرهگیری از فناوری خارجی و تقویت توانمندیهای داخلی است.