زمین بدون خورشید؛ تمدنی که در چند هفته فرو می‌پاشد

زهرا شفیعی در چندثانیه آنلاین نوشت: خورشید برای ما آن‌قدر همیشگی و بدیهی است که کمتر به این فکر می‌کنیم اگر یک روز دیگر طلوع نکند، چه اتفاقی خواهد افتاد. اما واقعیت این است که تقریباً تمام حیات روی زمین، از کوچک‌ترین گیاه تا بزرگ‌ترین شهرهای جهان، به انرژی خورشید وابسته است.

دانشمندان بارها این پرسش را به‌عنوان یک سناریوی فرضی بررسی کرده‌اند؛ سناریویی که هرچند از نظر علمی در آینده نزدیک امکان وقوع ندارد، اما نتایج آن به‌خوبی نشان می‌دهد که زندگی روی زمین تا چه اندازه به این ستاره وابسته است.

اگر خورشید به‌طور ناگهانی خاموش شود، تا ۸ دقیقه و ۲۰ ثانیه هیچ اتفاقی روی زمین رخ نمی‌دهد. دلیل آن ساده است؛ نور خورشید با سرعت نور حرکت می‌کند و حدود هشت دقیقه طول می‌کشد تا از خورشید به زمین برسد. پس از سپری شدن این زمان، آخرین پرتوهای نور نیز به زمین می‌رسند و ناگهان تمام سیاره در تاریکی مطلق فرو می‌رود.

اما تاریکی تنها آغاز ماجراست.

در ساعت‌های نخست، چراغ‌های شهرها، نیروگاه‌ها و شبکه برق همچنان فعال خواهند بود و بسیاری از مردم شاید تصور کنند با یک خاموشی گسترده روبه‌رو هستند. اما با گذشت زمان، دمای زمین به‌آرامی کاهش پیدا می‌کند؛ زیرا دیگر هیچ انرژی جدیدی از خورشید دریافت نمی‌شود.

در نخستین شبانه‌روز، میانگین دمای زمین تنها چند درجه افت می‌کند و هنوز بسیاری از مناطق قابل سکونت هستند. اما این وضعیت دوام چندانی ندارد. هر روز که می‌گذرد، گرمای ذخیره‌شده در خاک، دریاها و جو به فضا تابش می‌شود و زمین به‌سرعت سردتر می‌شود.

تنها پس از حدود یک هفته، میانگین دمای سطح زمین به حدود منفی ۱۸ درجه سانتی‌گراد می‌رسد. بسیاری از رودخانه‌ها و دریاچه‌ها یخ می‌زنند و زندگی در مناطق سردسیر تقریباً غیرممکن می‌شود.

هم‌زمان، نخستین قربانی خاموشی خورشید، گیاهان خواهند بود.

بدون نور، فتوسنتز متوقف می‌شود و گیاهان دیگر قادر به تولید انرژی نیستند. در ابتدا از ذخایر خود استفاده می‌کنند، اما پس از مدت کوتاهی شروع به خشک شدن می‌کنند. با نابودی پوشش گیاهی، حیوانات گیاه‌خوار غذا را از دست می‌دهند و سپس نوبت به گوشت‌خواران می‌رسد. زنجیره غذایی که میلیون‌ها سال برای شکل‌گیری آن زمان صرف شده، ظرف چند هفته فرو می‌پاشد.

کشاورزی نیز به‌طور کامل از بین می‌رود.

گلخانه‌ها، مزارع، باغ‌ها و محصولات زراعی دیگر توان ادامه حیات ندارند. ذخایر غذایی جهان به‌سرعت کاهش می‌یابد و کشورهای مختلف با بحرانی بی‌سابقه در تأمین غذا روبه‌رو می‌شوند. قیمت مواد غذایی به‌شدت افزایش پیدا می‌کند و رقابت بر سر منابع باقی‌مانده آغاز خواهد شد.

اقیانوس‌ها نیز سرنوشتی متفاوت نخواهند داشت.

در نگاه اول شاید تصور شود همه آب‌های زمین فوراً یخ می‌زنند، اما این اتفاق به آن سرعت رخ نمی‌دهد. سطح اقیانوس‌ها ابتدا منجمد می‌شود و لایه‌ای ضخیم از یخ تشکیل می‌دهد. با این حال، اعماق اقیانوس‌ها به دلیل گرمای ذخیره‌شده و انرژی زمین‌گرمایی، تا مدت‌ها به‌صورت مایع باقی خواهند ماند. برخی دانشمندان معتقدند حتی در این شرایط نیز ممکن است موجودات ساکن اعماق دریا برای مدت طولانی‌تری زنده بمانند.

چند ماه پس از خاموشی خورشید، شرایط به مرحله‌ای بحرانی می‌رسد.

میانگین دمای زمین به حدود منفی ۴۰ تا منفی ۵۰ درجه سانتی‌گراد کاهش پیدا می‌کند. در چنین دمایی، بسیاری از تأسیسات شهری از کار می‌افتند، خطوط انتقال آب و گاز یخ می‌زنند، نیروگاه‌ها با مشکل روبه‌رو می‌شوند و حمل‌ونقل تقریباً متوقف خواهد شد.

شهرهایی که امروز میلیون‌ها نفر در آن زندگی می‌کنند، دیگر قابل سکونت نخواهند بود.

برج‌های بلند، جاده‌ها، پل‌ها، فرودگاه‌ها و کارخانه‌ها به سازه‌هایی متروکه در دل سرمای کشنده تبدیل می‌شوند. کمبود سوخت، قطع برق، از کار افتادن سامانه‌های گرمایشی و اختلال در زنجیره تأمین باعث می‌شود زندگی عادی ظرف مدت کوتاهی غیرممکن شود.

اما آیا انسان کاملاً منقرض خواهد شد؟

پاسخ دانشمندان منفی است.

برخی از انسان‌ها احتمالاً می‌توانند در پناهگاه‌های زیرزمینی، پایگاه‌های تحقیقاتی، مراکز مجهز نظامی، نیروگاه‌های هسته‌ای یا مناطقی که از انرژی زمین‌گرمایی استفاده می‌کنند، برای مدت بیشتری زنده بمانند. ایسلند، برخی مناطق دارای چشمه‌های آب گرم و تأسیسات زیرزمینی ممکن است از معدود مکان‌هایی باشند که امکان ادامه حیات در آن‌ها بیشتر باشد.

با این حال، حتی این پناهگاه‌ها نیز برای همیشه دوام نخواهند آورد. تولید غذا بدون نور خورشید تقریباً غیرممکن است و تنها با استفاده از فناوری‌های بسیار پیشرفته، کشت مصنوعی و ذخایر عظیم غذایی می‌توان برای مدتی به زندگی ادامه داد.