عقبنشینی نگرانکننده دریای خزر؛ خطر نابودی زیستگاههای طبیعی و گونههای جانوری
کاهش سطح آب دریای خزر با سرعتی نگرانکننده ادامه دارد؛ بهطوریکه پیشبینی میشود تراز آب این دریا تا پایان قرن میلادی ۸ تا ۱۰ متر دیگر پایین برود. این روند علاوه بر تهدید زیستگاههای طبیعی و گونههایی مانند فک خزری، تالابهای ساحلی، صیادی، کشتیرانی و گردشگری را نیز با آسیب جدی روبهرو میکند.
دریای خزر با بحرانی روبهروست که پیامدهای آن فراتر از تغییر خط ساحلی است. عقبنشینی آب، بهتدریج زیستگاههای طبیعی را از بین میبرد و زندگی گونههای جانوری و فعالیتهای اقتصادی وابسته به این پهنه آبی را تحت تأثیر قرار میدهد.
سیدمحمدرضا فاطمی، متخصص اکوبیولوژی و بومشناسی دریا، با اشاره به پیشبینی کاهش سالانه ۱۰ تا ۲۵ سانتیمتری سطح آب خزر میگوید در صورت تداوم این روند، تراز آب دریا تا پایان قرن میلادی ممکن است ۸ تا ۱۰ متر دیگر کاهش پیدا کند.
به گفته او، یکی از مهمترین پیامدهای این اتفاق، تغییر ساختار زیستمحیطی سواحل و از دست رفتن زیستگاههای طبیعی است؛ تغییری که چرخه زندگی آبزیان، پرندگان و دیگر گونههای وابسته به اکوسیستم ساحلی را مختل میکند.
پسروی آب در بخشهای کمعمق شمال و شرق خزر شدت بیشتری دارد و تالابهایی مانند گمیشان و خلیج گرگان را با خطر جدی مواجه کرده است. میانکاله نیز از این تغییرات در امان نمانده و تحت تأثیر عقبنشینی آب قرار گرفته است.
فک خزری در معرض تهدید
فک خزری، یکی از گونههای جانوری شاخص این دریا، از دیگر قربانیان کاهش سطح آب خواهد بود. فاطمی هشدار میدهد که از بین رفتن زیستگاههای یخی و ساحلی، شرایط زیستی این گونه را دشوارتر میکند. کاهش زیستگاه آبزیان و تغییر شرایط زادآوری و رشد ماهیان نیز میتواند زندگی پرندگان و دیگر جانداران وابسته به خزر را تحت تأثیر قرار دهد.
این بحران فقط به محیط زیست محدود نمیشود. بنادر با عقبنشینی خط ساحلی بهتدریج از آب فاصله میگیرند و فعالیت کشتیرانی با اختلال روبهرو میشود. صیادانی که معیشتشان به منابع دریایی وابسته است نیز با کاهش زیستگاه آبزیان و تغییر شرایط رشد و زادآوری ماهیها، بیش از گذشته در معرض آسیب قرار میگیرند.
زیرساختهای گردشگری و اقامتی سواحل هم از پیامدهای این وضعیت بینصیب نمیمانند و بخشی از جاذبههای طبیعی مناطق ساحلی ممکن است آسیب ببیند.
فاطمی درباره نگرانی از تبدیل بستر خشکشده خزر به کانون گردوغبار و انتشار ذرات نمکی نیز توضیح میدهد که این خطر در حال حاضر جدی نیست؛ زیرا رسوبات ساحلی خزر عمدتاً از شنهای درشتدانه تشکیل شدهاند و بهسادگی با وزش باد جابهجا نمیشوند.
با این حال، ادامه روند عقبنشینی آب میتواند چهره سواحل خزر و زندگی طبیعی و اقتصادی پیرامون آن را بهتدریج دگرگون کند.