خسارت ۴۰۰ میلیون دلاری قطعی اینترنت به صادرات دیجیتال

قطعی و اختلال اینترنت، علاوه بر وارد کردن آسیب به کسب‌وکارهای خرد و آنلاین، به کاهش صادرات دیجیتال ایران نیز منجر شده است. محاسبات نشان می‌دهد اختلال اینترنت در سال ۱۴۰۴ حدود ۴۰۰ میلیون دلار از صادرات دیجیتال ایران را از بین برده است. در نتیجه، روند رو به رشد صادرات دیجیتال کشور متوقف شده و فاصله ایران با اقتصادهای پیشرو جهان در این حوزه افزایش یافته است. 

برآوردها نشان می‌دهد ارزش صادرات دیجیتال جهان در سال ۲۰۲۵ به حدود ۵ هزار و ۲۰۰ میلیارد دلار رسیده، اما سهم ایران از این بازار کمتر از ۰.۰۳ درصد است. در سطح منطقه‌ای نیز صادرات دیجیتال اسرائیل، امارات و ترکیه به‌ترتیب ۵۴.۲۳ و ۱۱ برابر بیشتر از ایران برآورد می‌شود. صادرات دیجیتال عربستان سعودی، کویت، مصر و قطر نیز از ایران بیشتر است. مجموعه این آمارها نشان‌دهنده فاصله قابل‌توجه ایران با کشورهای پیشرو و حتی بسیاری از کشورهای منطقه در حوزه اقتصاد دیجیتال است. 

قطع اینترنت بین‌الملل در ایران، علاوه بر آسیب مستقیم به کسب‌وکارهای داخلی، سه آسیب مهم دیگر نیز در پی دارد: ضربه به «صادرات دیجیتال»، آسیب «فرابخشی» به تمامی بخش‌های اقتصاد، و تعطیل شدن «مدرسه همگانی» یادگیری و آموزش در بستر اینترنت. 

بررسی آمارها نشان می‌دهد اختلال اینترنت در سال ۱۴۰۴ با کاهش صادرات دیجیتال ایران همراه بوده است. روند صعودی این متغیر متوقف شده و ارزش آن از ۱۵۱۳ میلیون دلار در سال ۱۴۰۳ به ۱۳۷۲ میلیون دلار در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است. با توجه به روند افزایشی صادرات دیجیتال ایران در سال‌های پیش از آن، می‌توان تخمین زد که در صورت‌عدم وقوع اختلال اینترنت در سال ۱۴۰۴، ارزش این صادرات به حدود ۱۷۷۰ میلیون دلار می‌رسید. از این منظر، می‌توان گفت اختلال اینترنت در سال ۱۴۰۴ حدود ۴۰۰ میلیون دلار به صادرات دیجیتال ایران آسیب وارد کرده است. 

آمارهای غیررسمی از سهم حدود ۵ درصدی اقتصاد دیجیتال در ایران حکایت دارد. هرچند آسیب به کسب‌وکارهای آنلاین واقعی و قابل‌توجه است، اما زیان اصلی ناشی از اختلال اینترنت بین‌الملل را نباید صرفا در تعطیلی فروشگاه‌های اینستاگرامی یا کسب‌وکارهای آنلاین جست‌وجو کرد؛ بلکه باید آن را در کاهش بهره‌وری میلیون‌ها نفر در بخش‌های مختلف اقتصاد و کند شدن انتشار فناوری‌های تحول‌آفرینی مانند هوش مصنوعی دید. این همان اثری است که اقتصاد را از یکی از مهم‌ترین موتورهای رشد بلندمدت خود در عصر دیجیتال محروم می‌کند. 

استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برای یادگیری و پاسخ به پرسش‌ها، دسترسی به دوره‌های آموزشی آنلاین و مشاهده محتوای آموزشی در پلتفرم‌هایی مانند یوتیوب، فرصت‌های آموزشی گسترده‌ای را در اختیار شهروندان قرار داده است. اختلال یا قطع اینترنت بین‌الملل دسترسی به بخش مهمی از این منابع را محدود می‌کند؛ رخدادی که از یک منظر می‌توان آن را به تعطیل شدن یک «مدرسه عمومی» بزرگ و در دسترس برای همه شهروندان تشبیه کرد.