همه آنچه میخواهید درباره ذخایر اورانیوم غنیشده ایران بدانید؛ قویترین برگ برنده تهران در مذاکرات هستهای با آمریکا
ایران و ایالات متحده در حال مذاکره برای تمدید آتشبس هستند تا بتوانند مذاکراتی را در مورد مسائلی از جمله برنامه هستهای تهران آغاز کنند، جایی که واشنگتن اصرار دارد ایران نباید بتواند سلاح هستهای بسازد.
به نقل از ژاپن تایمز، در حالی که بخش زیادی از زیرساختهای غنیسازی اورانیوم ایران در زمان بمباران اسرائیل و ایالات متحده در ماه ژوئن از بین رفته یا به شدت آسیب دیده، تصور میشود بخش بزرگی از اورانیوم با غنای بالا که انباشته شده بود، باقی مانده است. این بزرگترین نگرانی ایالات متحده پیش از مذاکرات هستهای است.
روز جمعه، ترامپ در پستی در شبکههای اجتماعی گفت که ایران باید موافقت کند اورانیوم غنیشدهای که پس از حملات پیشین آمریکا در زیر زمین دفن شده است، با هماهنگی ایران و دیدهبان هستهای سازمان ملل «از زیر خاک بیرون آورده» و منهدم شود.
اورانیوم با غنای بالا چیست؟
اورانیوم یکی از دو ماده شکافتپذیر، همراه با پلوتونیوم است که میتوان با آن هسته بمب هستهای را ساخت. در حالی که پلوتونیوم معمولاً از سوخت مصرفشده یک رآکتور هستهای استخراج میشود و به زیرساختهای بزرگ و کاملاً قابل مشاهده نیاز دارد، اورانیوم را میتوان با استفاده از سانتریفیوژهایی که فضای بسیار کمتری دارند، غنیسازی کرد.
دو مورد از سه سایت غنیسازی ایران که مشخص است هنگام حمله اسرائیل و ایالات متحده در ماه ژوئن فعال بودهاند، زیرزمینی بودند. سایت روی زمین تخریب شد. اورانیوم وقتی به خلوص ۲۰ درصد و حدود ۹۰ درصد درجه تسلیحاتی میرسد، بسیار غنیشده است.
راکتورهای مدرن معمولاً از سوخت غنیشده تا ۵ درصد استفاده میکنند، اما در برخی از آنها از سوخت غنیشده در سطوح بالاتر به کار میرود. رآکتورهایی که زیردریاییهای هستهای ایالات متحده را تغذیه میکنند، از سوخت غنیشده فراتر از ۹۰ درصد استفاده میکنند.
ایران چقدر اورانیوم دارد؟
ایران از زمان حملات ماه ژوئن، آژانس بینالمللی انرژی اتمی را از سرنوشت اورانیوم غنیشده خود باخبر نکرده و به بازرسان آژانس اجازه نداده است به سایتهایی که اورانیوم در آنها ذخیره شده بود، بازگردند. آژانس بینالمللی انرژی اتمی تخمین میزند که ایران هنگام برخورد نخستین بمبهای اسرائیلی در ۱۳ ژوئن، این مقادیر را داشته است: ۴۴۰.۹ کیلوگرم غنیشده تا ۶۰ درصد، ۱۸۴.۱ کیلوگرم غنیشده تا ۲۰ درصد، ۶۰۲۴.۴ کیلوگرم غنیشده تا ۵ درصد، ۲۳۹۱.۱ کیلوگرم غنیشده تا ۲ درصد.
طبق معیار آژانس بینالمللی انرژی اتمی، مقدار ۶۰ درصد در صورت غنیسازی بیشتر، برای ۱۰ سلاح هستهای کافی است. ذخیره ۲۰ درصد برای یک سلاح کافی است و ۵ درصد میتواند ۱۲ سلاح تولید کند. اینکه چه مقدار از آن باقی مانده است، مشخص نیست.
رافائل گروسی، رئیس آژانس بینالمللی انرژی اتمی، گفته آژانس معتقد است «کمی بیش از ۲۰۰ کیلوگرم» از ذخیره ۶۰ درصد در یک مجتمع تونلی در اصفهان ذخیره شده که به نظر میرسد تا حد زیادی از حملات ژوئن آسیب ندیده است. او گفت که مقداری از آن هم در سایت هستهای نطنز بوده است.
چرا آمریکا نگران است؟
نگرانی ایالات متحده بر روی ماده ۶۰ درصد متمرکز شده است زیرا ساخت بمب با آن آسانترین و در نتیجه سریعترین خواهد بود. واشنگتن میخواهد این ماده از بین برود. ایران ادعای تلاش برای سلاح هستهای را رد میکند. با افزایش سطح غنیسازی اورانیوم، غنیسازی بیشتر آن به شکل تصاعدی آسانتر میشود. رسیدن از ۶۰ به ۹۰ آسانتر از رسیدن از غنیسازینشده به ۵ درصد است.
دونالد ترامپ، رئیس جمهوری ایالات متحده، آمریکا را از توافق هستهای بین ایران و قدرتهای بزرگ خارج کرد که تهران را در فاصله بسیار بیشتری از توانایی تولید بمب اتمی نسبت به اکنون نگه میداشت. خروج ایالات متحده در سال ۲۰۱۸ باعث از هم پاشیدن این توافق شد و ایران به سرعت برنامه اتمی خود را گسترش داد.
بر اساس آن توافق ۲۰۱۵، ایران فراتر از ۳.۶۷ درصد غنیسازی نمیکرد. با این حال، حتی در ۹۰ درصد هم مراحل بیشتری برای تولید هسته بمب لازم است. اورانیوم وقتی غنیسازی میشود، به شکل گاز است. سپس باید برای استفاده در سلاح به فلز تبدیل شود.
آیا میتوان آن را جابهجا کرد؟
بله. ایران پیش از حملات ژوئن، مواد غنیشده را بین سایتهای تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی جابجا میکرد. طبق توافق سال ۲۰۱۵ و پیش از آن، ذخایر اورانیوم غنیشده تا ۲۰ درصد ایران رقیق یا به صفحات سوخت راکتور تبدیل و به خارج از کشور ارسال میشد.
جابجایی مواد هستهای مانند اورانیوم با غنای بالا در سطح بینالمللی، روشی حساس اما نسبتاً معمول است. گروسی در ماه مارس در پاسخ به سوالی در مورد مواد ۶۰ درصد به شبکه پیبیاس گفت: این کار نیاز به احتیاط دارد، اما میتوان آن را جابجا کرد.
آیا ایران از آن چشمپوشی میکند؟
دو منبع ارشد ایرانی هفته گذشته گفتند که رهبر معظم ایران دستوری صادر کرده است مبنی بر اینکه مواد ۶۰ درصد نباید به خارج از کشور ارسال شود. منابع ایرانی میگویند تهران ممکن است موافقت کند نیمی از آن را به کشور ثالث ارسال و در عوض اورانیوم غنیشده تا ۵ درصد دریافت کند و نیمی دیگر داخل ایران رقیق شود.