یک بستر، دو رؤیا؛ چرا شبِ پیش از انتخابات آمریکا توافقی امضا نشد؟
حمله محدود به قشم نشان داد آمریکا هنگام مذاکره، اهرم نظامی را کنار نگذاشته تا نشان دهد دیپلماسی هنوز هم تک‌گزینه نیست.
آرمان ایرانی در چندثانیه آنلاین نوشت:
در شب پیش از انتخابات آمریکا، امید به توافق با ایران بهای نفت را پایین کشید؛ درست زمانی که واشنگتن حمله محدودی به قشم انجام داد و سپاه نیز از شکار دو پهپاد آمریکایی و سرنگونی پهپاد دیگری خبر داد.
بااین‌حال، مذاکره مستقیمی آغاز نشد. چگونه شتاب دیپلماسی و فشار نظامی هم‌زمان بالا گرفت، اما هیچ گام اجرایی برداشته نشد؟ پاسخ در دو محاسبه متفاوت است که انتخابات، موقتاً آن‌ها را هم‌مسیر کرد.
رؤیای تهران؛ خرید زمان
برای تهران، ادامه مذاکرات غیرمستقیم راهی برای کاهش خطر حمله گسترده آمریکا، حمله اسرائیل با چراغ سبز ترامپ یا عملیات مشترک دو کشور بود. نتانیاهوی گرفتار بن‌بست تشکیل دولت نیز انگیزه سیاسی و شخصی برای تشدید تنش داشت.
باز نگه‌داشتن کانال قطر می‌توانست هزینه چنین تصمیمی را افزایش دهد، بی‌آنکه تهران پیش از روشن‌شدن آرایش کنگره تعهد نهایی بدهد. بخشی از محاسبه تهران نیز بر احتمال پیروزی دموکرات‌ها و دشوارترشدن کار ترامپ پس از انتخابات استوار بود.
پیشبرد مذاکره تا مرز تفاهم، همراه با تعویق امضا، به تهران فرصت می‌داد تا خطر جنگ گسترده را مهار کند و مسیر دیپلماسی را پس از انتخابات باز نگهدارد.
رؤیای ترامپ؛ دستاورد پیش از امضا
ترامپ دستاوردی فوری، ملموس و مورد تأیید بازار انرژی می‌خواست. دموکرات‌ها گرانی، به‌ویژه بنزین، را به پاشنه آشیل جمهوری‌خواهان تبدیل کردند و اوباما افزایش بهای انرژی را سند ناکامی جنگ ترامپ علیه ایران خواند.
در چنین فضایی، صرف احتمال توافق قیمت نفت برنت را در یک روز ۷٫۶ درصد پایین آورد. ترامپ این کاهش را برجسته کرد و ریزشی «تاریخی» خواند و از رأی‌دهندگان خواست هنگام رأی‌دادن این تحول را در نظر بگیرند.
او برای ساختن دستاورد نفتی انتخاباتی، الزاماً به توافق امضاشده نیاز نداشت؛ امید بازار به توافق هم برایش سود تبلیغاتی داشت. تهران شاید از «تعویق» توافق زمان خریده باشد؛ ترامپ اما از «انتظار» توافق دستاورد تبلیغاتی ساخت.
تا مرز تفاهم؛ معمای گام نخست
به گفته قطر، تهران و واشنگتن به مسیر میانجی‌گری پایبندند، اما پیشنهادها هنوز در دست بررسی است.
«العربی الجدید» به نقل از منابع نزدیک به میانجی‌گری، از موافقت واشنگتن با پیش‌نویس ارائه‌شده به تهران خبر داده اما رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، پاسخ نخست آمریکا را قانع‌کننده ندانسته و گفته پیشنهاد سوم نیز ابهاماتی دارد.
گره اصلی بر سر گام نخست باقی مانده است: تهران اجرای شروط هفت‌گانه را پیش‌شرط بازگشایی هرمز و ورود به گفت‌وگوی هسته‌ای می‌داند؛ واشنگتن تعهدات هسته‌ای و امنیت کشتیرانی را به عنوان شرط اصلی مطالبه می‌کند.
حمله محدود به قشم نیز نشان داد آمریکا هنگام مذاکره، اهرم نظامی را کنار نگذاشته تا نشان دهد دیپلماسی هنوز هم تک‌گزینه نیست.
قمار پس از انتخابات
اگر جمهوری‌خواهان پیروز شوند، امید تهران به تضعیف ترامپ بر باد می‌رود. پیروزی دموکرات‌ها هم الزاماً اهرم ایران را تقویت نمی‌کند: کنگره جدید ۱۳ دی آغاز به کار می‌کند و ترامپ تا آن زمان، و حتی پس از آن، اختیارات گسترده اجرایی و نظامی و حق وتویی دارد که به تعبیر خودش، او را به «آقای وتو» تبدیل کند.
رویترز گزارش داده کاخ سفید از ماه‌ها پیش برای پیشبرد سیاست‌هایش با تکیه بر اختیارات رئیس‌جمهور، حتی در صورت پیروزی رقیب، برنامه‌ریزی کرده است. مخالفت انتخاباتی دموکرات‌ها با جنگ نیز تعهدی برای پذیرش مطالبات تهران نیست.
تحرکات چین و روسیه هم می‌تواند هزینه تشدید جنگ را بالا ببرد، اما تضمین جلوگیری از آن نیست.
پس از رأی‌گیری، فوریت کاهش قیمت نفت برای ترامپ رنگ می‌بازد، نه لزوماً گزینه نظامی. آن‌وقت روشن می‌شود تهران با این تعویق امنیت خریده یا فقط موعد یک تصمیم پرهزینه‌تر را عقب انداخته است.